W 2025 r. do urzędów w Polsce wpłynęło co najmniej 275 616 wniosków o informację publiczną. Może wydawać się dużo, ale ich liczba rozkłada się bardzo nierówno. Kilkanaście instytucji dostało ich ponad tysiąc, a typowy urząd 85. Takie dane przynosi monitoring, w którym zapytaliśmy 2828 gmin, powiatów, urzędów marszałkowskich i ministerstw. Czas na zmiany Ustawa…
Czy za krytykę władzy, zadawanie niewygodnych pytań lub ujawnianie nieprawidłowości powinno grozić postępowanie karne? W Polsce art. 212 Kodeksu karnego wciąż może być wykorzystywany przeciwko osobom zabierającym głos w sprawach publicznych. Chcemy to zmienić. Dlatego przygotowaliśmy spot, który pokazuje, dlaczego czas na dekryminalizację zniesławienia. Obejrzyj go i podaj dalej! Zobacz nasz spot! Wersja krótka –…
Przeczytałam artykuł zastępcy wójta gminy Purda, Pana Marka Redy, „Algorytm kontra urząd” i pomyślałam, że dobrze pokazuje on, w jakim miejscu znalazła się dziś dyskusja o prawie do informacji publicznej. Coraz mniej rozmawiamy o tym, jak otwierać urzędy przed mieszkańcami, a coraz więcej o tym, jak chronić urzędy przed pytającymi. Nie jestem prawniczką, ale od…
Kolejny raz wyruszamy, by porozmawiać z wami o jawności. Podczas wcześniejszych spotkań w ramach Jawności w drodze odwiedziliśmy wiele miejscowości w całej Polsce, spotykając się z mieszkańcami, aktywistami oraz przedstawicielami samorządów. Dlaczego te spotkania są ważne? To wiedza o tym, jak nie dać się zaskoczyć budową uciążliwej inwestycji w pobliżu domu, likwidacją przedszkola. Albo po…
Skontaktował się z nami dziennikarz „Rzeczpospolitej” z pytaniem o Centralny Rejestr Umów. Przekazał nam odpowiedź Ministerstwa Finansów i poprosił o komentarz: czy rejestr rzeczywiście pozwala kontrolować publiczne wydatki, skoro resort nie wie, ile instytucji powinno zamieszczać w nim informacje? Pytanie jest zasadne. Z odpowiedzi MF, którą dziennikarz otrzymał 21 września, wynika, że ponad 41 tys.…
Gdzie i kiedy odbędzie się polowanie? Ile zwierząt odstrzelono w danym obwodzie? Na co koło łowieckie wydaje pieniądze? Dziś musimy wysłać wniosek o informację, by poznać odpowiedzi na te pytania i nie zawsze kończy się to sukcesem. Projekt nowelizacji prawa łowieckiego może to zmienić. Złożyliśmy do niego uwagi w konsultacjach społecznych w Sejmie. Wy też…
Jawność życia publicznego pozwala kontrolować przedstawicieli władzy, także pod kątem nadużyć, przede wszystkim korupcyjnych. Temu służy publikacja oświadczeń majątkowych funkcjonariuszy publicznych. Obowiązek składania oświadczeń majątkowych w samorządach wprowadzono po to, by każdy wyborca mógł sprawdzić na stronie urzędu gminy, miasta, starostwa lub urzędu marszałkowskiego dwie rzeczy: jaki majątek ma osoba, którą wybrał do rady, sejmiku…
Niektórzy wstali o czwartej rano, żeby zdążyć. Przyjechali z małych gmin i dużych miast, z urzędniczymi odmowami, trudnymi historiami i pytaniami, które od miesięcy nie dają im spokoju. Sołtyski, radni, lokalni dziennikarze, społecznicy i watchdogi – ponad sto osób z całej Polski spotkało się w Pruszkowie na Zlocie Fanek i Fanów Jawności. Przez dwa dni…
Rok 2027 został ustanowiony przez Senat Rokiem Świadomości i Bezpieczeństwa Informacyjnego, a Prezes Rady Ministrów powołał Centrum Walki z Dezinformacją. Jednocześnie organizacje społeczne rozwijają współpracę w ramach Koalicji Razem Przeciw Dezinformacji. Zagrożenia związane z dezinformacją nie są zjawiskiem nowym. Organizacje społeczne od lat prowadzą działania na rzecz przeciwdziałania dezinformacji poprzez edukację medialną, fact-checking i budowanie…
W niedawnym artykule pochyliliśmy się nad możliwością uzyskiwania informacji publicznej od takich towarzystw budownictwa społecznego (TBS) oraz społecznych inicjatyw mieszkaniowych (SIM), które nie stanowią spółek komunalnych i działają prywatnie z własnej inicjatywy. Staraliśmy się argumentować, że prowadzenie działalności w obszarze budownictwa społecznego z założenia wiąże się z wykonywaniem zadań publicznych oraz obowiązkiem działania na podstawie…
Od ponad 30 lat opisuję problemy ludzi i ujawniam nieprawidłowości na styku polityki, samorządu i biznesu. Dlatego wiem, że prawo do informacji publicznej jest jedną z podstaw funkcjonowania demokracji. Sprawa jest prosta: jawność działań publicznych utrudnia prowadzenie szemranych interesów. Może nie wszyscy pamiętają, jak wyglądał początek lat 90. Przejmowanie zakładów za bezcen, wszechobecny nepotyzm, kolesiostwo…
Jak przebiegały obrady komisji gminy? Na jakiej podstawie zdecydowano o wycince drzew? Jak wydawane są publiczne pieniądze? Dostęp do informacji pozwala nam sprawdzać decyzje władz, uczestniczyć w debacie i wpływać na sprawy naszego otoczenia. Obchodzony 28 września Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji przypomina o znaczeniu tej możliwości — oraz o ludziach, którzy zabiegają o jawność.…
Ile gmina zapłaciła za festyn, kto dostał kontrakt na odśnieżanie, ile zarabia dyrektor szpitala powiatowego? Na każde z tych pytań urząd musi odpowiedzieć każdemu, kto zapyta. Nie trzeba formularza, podpisu ani tłumaczenia, po co ci ta wiedza. Wystarczy jeden mail, a jeśli urząd go zignoruje, może skończyć się sprawą w sądzie. Zapraszamy na drugi artykuł…
Czy analiza przygotowana przez organizację branżową przestaje podlegać prawu do informacji tylko dlatego, że nie zamówił jej urząd i została przekazana „na użytek wewnętrzny”? Przypadek raportu o rynku pelletu pokazuje problem znacznie szerszy niż ceny jednego paliwa. Pod koniec maja 2026 r. zwróciłem się do Ministerstwa Energii o informacje dotyczące analiz i prognoz cen pelletu…
25 lat temu w Indeksie Percepcji Korupcji Transparency International, najpopularniejszym mierniku stanu odporności państw na występowanie zjawisk korupcyjnych – Polska otrzymała 4,1 punktu w skali od 0 do 10. W ostatnim Indeksie ogłoszonym pod koniec lutego 2026 roku (czyli praktycznie za rok 2025) – 53 punkty w zmienionej skali od 0 do 100 punktów. Postęp…
