Rok 2027 został ustanowiony przez Senat Rokiem Świadomości i Bezpieczeństwa Informacyjnego, a Prezes Rady Ministrów powołał Centrum Walki z Dezinformacją. Jednocześnie organizacje społeczne rozwijają współpracę w ramach Koalicji Razem Przeciw Dezinformacji. 

Zagrożenia związane z dezinformacją nie są zjawiskiem nowym. Organizacje społeczne od lat prowadzą działania na rzecz przeciwdziałania dezinformacji poprzez edukację medialną, fact-checking i budowanie odporności informacyjnej.

Koalicja Razem Przeciw Dezinformacji powstała w 2022 roku w odpowiedzi na rozproszenie działań prowadzonych przez administrację publiczną, organizacje społeczne, fact-checkerów media, biznes i środowisko naukowe. Choć inicjatyw nie brakuje, wyzwaniem pozostają wciąż trwała koordynacja, wymiana informacji, wspólne reagowanie na zagrożenia oraz długofalowe strukturalne finansowanie. 

Koalicja będzie koncentrować się na czterech obszarach:

• wymianie informacji i wiedzy o zagrożeniach oraz metodach dezinformacji,
• wzmacnianiu kompetencji organizacji i innych podmiotów,
• rzecznictwie prowadzonym po to, aby głos społeczeństwa obywatelskiego był obecny w debacie publicznej i procesach legislacyjnych
• partnerstwach międzysektorowych z administracją, samorządami, mediami, nauką i biznesem.

Rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego  

Brak działań koordynacyjnych nie jest wyłącznie problemem administracji – fragmentacja występuje również po stronie organizacji społecznych. Dlatego Koalicja zaczęła od własnego środowiska, by stworzyć trwałą sieć współpracy organizacji zajmujących się dezinformacją, fact-checkingiem, mediami, prawami cyfrowymi i odpornością społeczną.

Dziś zakres działań Koalicji ulega rozszerzeniu, ponieważ przygotowuje się ona do pozyskiwania nowych członków i partnerstw. Koalicja nie ma być tylko kolejnym ciałem kojarzonym z dezinformacją, jej cel to bliska współpraca istniejących organizacji, ułatwianie wymiany informacji i kompetencji między nimi, a także wypracowanie modelu wspólnego reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Jednocześnie w ostatnim czasie są rozwijane także rozwiązania instytucjonalne po stronie państwa. 30 września Prezes Rady Ministrów powołał Centrum Walki z Dezinformacją, w którego prace są zaangażowane różne ministerstwa, służby i instytucje publiczne, w tym NASK. Powołanie Centrum to element realizacji postulatu powtarzanego od lat: konieczne jest stworzenie trzeciego sektora i zapewnienie lepszej koordynacji działania państwa w tym obszarze.

Fakty i doświadczenia innych państw pokazują, że model skoordynowanej współpracy instytucji rządowych nie jest wystarczający w zakresie walki z dezinformacją, ponieważ zakres wyzwań związanych ze zwalczaniem fake newsów stale rośnie. Centrum Walki z Dezinformacją nie jest pierwszą taką inicjatywą w Europie – potrzebne są podobne organizacje zrzeszające ekspertów, ponieważ dezinformacja może być elementem zagranicznych operacji wpływu, kampanii manipulacyjnych czy oszustw internetowych, a więc staje się coraz groźniejsza. Szczególnego znaczenia nabiera również bezpieczeństwo informacyjne w okresach wyborczych i kryzysowych.

Koalicja podkreśla, że samo powstawanie kolejnych struktur nie rozwiązuje problemu koordynacji, jeśli nie towarzyszą mu jasny podział kompetencji, wymiana danych, transparentność oraz trwała współpraca z organizacjami społecznymi, mediami, środowiskiem naukowym i biznesem. 

W Polsce nie brakuje instytucji i organizacji zajmujących się dezinformacją. Brakuje natomiast skutecznego mechanizmu, który pozwalałby im regularnie wymieniać informacje, łączyć kompetencje i wspólnie reagować na zagrożenia. Zdecydowaliśmy się skoncentrować na współpracy wewnątrz trzeciego sektora, aby wzmocnić odporność organizacji społecznych na dezinformację i efektywnie odpowiadać na zagrożenia w infosferze. Koalicja Razem Przeciw Dezinformacji to również silniejszy głos sektora w dialogu z instytucjami państwa oraz przedstawicielami mediów, nauki i biznesu.

– stwierdza Patryk Zakrzewski, wiceprezes Stowarzyszenia Demagog.

Potrzebne jest również podejście skoordynowanej współpracy ze społeczeństwem obywatelskim – odporność informacyjna nie może być wyłącznie zadaniem administracji. Społeczeństwo jest nie tylko odbiorcą informacji i potencjalnym celem kampanii dezinformacyjnych, lecz także ważnym uczestnikiem systemu przeciwdziałania tym zagrożeniom.

Koalicja Razem Przeciw Dezinformacji chce być dla administracji publicznej partnerem, a nie konkurencją. Jednocześnie ma pozostać niezależnym głosem społeczeństwa obywatelskiego. W skład Koalicji wchodzą Stowarzyszenie Demagog, Fundacja Digital Poland, Pismo. Magazyn Opinii, Fundacja Edukacji Klimatycznej, Stowarzyszenie Pravda, TechSoup Polska, Sieć Obywatelska Watchdog oraz Instytut Zamenhofa. Partnerem jest ZFPR.