Radny ma kontrolować wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Co jednak, gdy jednocześnie pracuje w szkole, spółce komunalnej czy domu kultury, które zależą od tej samej władzy i od budżetu, nad którym głosuje? Prawo na to pozwala. Zakazuje tylko pracy w urzędzie gminy, kierowania gminną jednostką i bycia zastępcą jej kierownika. Problem konfliktu interesów jednak zostaje.…
Trzy wybite szyby w samochodach, groźby i obawa o własne bezpieczeństwo. Tak wyglądały ostatnie miesiące Alicji Matwiejczuk, członkini Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska i lokalnej działaczki z Ośna Lubuskiego. 9 listopada 2026 roku zapadł nieprawomocny wyrok w sprawie mężczyzny oskarżonego m.in. o niszczenie użytkowanych przez nią samochodów. Sąd wymierzył mu karę 3 lat i 6 miesięcy…
Międzynarodowe badanie pokazało, że wiele instytucji pozostawia wnioski o informację bez odpowiedzi. Wyniki przedstawiono podczas konferencji z okazji Międzynarodowego Dnia Powszechnego Dostępu do Informacji, która odbyła się 28–30 września 2026 roku we Freetown w Sierra Leone, w połączeniu z 17. Międzynarodową Konferencją Komisarzy Informacji (ICIC). Wydarzenie zgromadziło ponad 200 uczestników z 41 państw —…
6 listopada 2026 r. wraz z siedemnastoma innymi organizacjami społecznymi podpisaliśmy apel w sprawie Trybunału Konstytucyjnego. Kryzys, który trwa od 2015 roku, stał się kryzysem legitymizacji sądu mającego gwarantować konstytucyjne prawa obywateli. Uważamy, że zaufania do Trybunału nie przywróci żadne rozwiązanie jednostronne. Potrzebne jest porozumienie elit politycznych co do zasad jego dalszego funkcjonowania. Apelujemy do…
Wraz z blisko 30 organizacjami społecznymi i kilkudziesięcioma naukowcami podpisaliśmy apel do parlamentarzystów w sprawie pilnej korekty demograficznej, czyli zmiany liczby posłów wybieranych w poszczególnych okręgach tak, by odpowiadała liczbie ich mieszkańców. Prezydent zawetował nowelizację Kodeksu wyborczego z 4 września 2026 r. (druk nr 2670). W odpowiedzi autorzy apelu, Zofia Lutkiewicz z Fundacji Odpowiedzialna Polityka…
Od lat nie mamy w Polsce sądu konstytucyjnego, do którego moglibyśmy zwrócić się z przekonaniem, że skutecznie ochroni nasze prawa i wolności, a jego wyroki nie będą miały podłoża politycznego. Ostatnie wydarzenia wokół Trybunału Konstytucyjnego nie napawają optymizmem. Stoimy przed trudnym dylematem: czy zaakceptować doraźne rozwiązania, które mogą przełamać wieloletni impas, lecz nie naprawią instytucji. Nie…
Po ośmiu latach i czterech wyrokach wciąż czekamy na odpowiedź. W 2018 r. zapytaliśmy Totalizator Sportowy, kogo sponsoruje i za ile. Naczelny Sąd Administracyjny po raz drugi przyznał nam rację: spółka nie może odmówić informacji samym stwierdzeniem, że ma dużo dokumentów do przejrzenia. Osiem lat temu, po doniesieniach o finansowaniu zjazdu Klubów „Gazety Polskiej” przez…
Sąd Najwyższy orzekł w sprawie, którą prowadzimy od 2016 roku, i zrobił to tak, jak się obawialiśmy. Uznał, że art. 23 ustawy o dostępie do informacji publicznej chroni ogólną jawność życia publicznego, a nie prawo konkretnej osoby, która o informację zapytała. Wnioskodawca, któremu odmówiono odpowiedzi, nie jest więc pokrzywdzonym i nie może sam wnieść aktu…
Rządowe Centrum Legislacji zapowiada, że planowana nowelizacja ustawy o dostępie do informacji publicznej będzie miała ograniczony zakres. Podczas spotkania z organizacjami społecznymi 27 października 2026 r. przedstawiciele RCL poinformowali, że nie zamierzają uwzględniać części zmian zgłaszanych wcześniej przez samorządy i ministerstwa. Wszystkie te informacje zostały jednak przekazane wyłącznie ustnie. Uczestnicy spotkania nie otrzymali żadnych dokumentów…
Na konferencji zorganizowanej 19 października przez Agorę, ARTICLE 19 Europe, Helsińską Fundację Praw Człowieka i Sieć Obywatelską Watchdog Polska, wiceminister Dariusz Mazur zadeklarował, że resort popiera ograniczenie karalności zniesławienia. To dobry moment, by przypomnieć apel, który miesiąc temu wystosowaliśmy z kilkunastoma organizacjami z różnych stron sceny politycznej do Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka o rozpoczęcie prac…
Po głośnych doniesieniach o milionowych wynagrodzeniach postanowiliśmy odejść od pojedynczych przykładów i sprawdzić dane. Wysłaliśmy 1358 wniosków o informację publiczną do placówek medycznych w całej Polsce. Odpowiedzi pokazały nie tylko skalę i zróżnicowanie zarobków, ale też to, jak wiele szpitali wciąż nie chce ujawniać informacji o wydawaniu publicznych pieniędzy. Raport z monitoringu zarobków lekarzy Trwająca…
Nie wiemy, kto będzie rządził za rok, za pięć czy za dziesięć lat. Wiemy za to jedno – każdej władzy trzeba patrzeć na ręce i dzięki Waszemu 1,5% podatku możemy to nadal robić! W tym roku 5000 podatników i podatniczek przekazało 1,5% swojego podatku na działania Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Łącznie zadeklarowaliście 1 367 180,80…
Od lipca dziennikarza czy aktywistkę pozwanych w sprawie cywilnej chroni ustawa antySLAPP. Sąd może szybko odrzucić pozew, który ma uciszyć krytykę. Tyle że ten sam pomawiany może pójść do sądu karnego z art. 212 kodeksu karnego – a tam nic się nie zmieniło. O tej luce rozmawiali uczestnicy konferencji poświęconej przepisowi o zniesławieniu. 19 października…
Wydeptaną przez trawnik ścieżkę do przychodni zna każdy mieszkaniec. Gminny urzędnik może jej nigdy nie widzieć, a bez jego decyzji chodnik nie powstanie. Wystarczy jednak jedno pismo, by w deszczowe dni mieszkańcy nie musieli brodzić w błocie – to wniosek na podstawie art. 241 Kodeksu postępowania administracyjnego. Urząd ma miesiąc na odpowiedź i musi w…
Fundacja Liberté! organizuje w Łodzi Igrzyska Wolności, reklamowane jako największe w Polsce forum idei. Tegoroczna edycja już za dwa dni, a my wciąż czekamy na odpowiedź dotyczącą finansowania ze środków publicznych zeszłorocznej imprezy. W naszym wniosku o informację wysłanym w lutym 2026 roku zapytaliśmy, czy przy organizacji Igrzysk Wolności 2025 Fundacja korzystała ze środków publicznych,…
W 2025 r. do urzędów w Polsce wpłynęło co najmniej 275 616 wniosków o informację publiczną. Może wydawać się dużo, ale ich liczba rozkłada się bardzo nierówno. Kilkanaście instytucji dostało ich ponad tysiąc, a typowy urząd 85. Takie dane przynosi monitoring, w którym zapytaliśmy 2828 gmin, powiatów, urzędów marszałkowskich i ministerstw. Czas na zmiany Ustawa…
Czy za krytykę władzy, zadawanie niewygodnych pytań lub ujawnianie nieprawidłowości powinno grozić postępowanie karne? W Polsce art. 212 Kodeksu karnego wciąż może być wykorzystywany przeciwko osobom zabierającym głos w sprawach publicznych. Chcemy to zmienić. Dlatego przygotowaliśmy spot, który pokazuje, dlaczego czas na dekryminalizację zniesławienia. Obejrzyj go i podaj dalej! Zobacz nasz spot! Wersja krótka –…
Przeczytałam artykuł zastępcy wójta gminy Purda, Pana Marka Redy, „Algorytm kontra urząd” i pomyślałam, że dobrze pokazuje on, w jakim miejscu znalazła się dziś dyskusja o prawie do informacji publicznej. Coraz mniej rozmawiamy o tym, jak otwierać urzędy przed mieszkańcami, a coraz więcej o tym, jak chronić urzędy przed pytającymi. Nie jestem prawniczką, ale od…
Kolejny raz wyruszamy, by porozmawiać z wami o jawności. Podczas wcześniejszych spotkań w ramach Jawności w drodze odwiedziliśmy wiele miejscowości w całej Polsce, spotykając się z mieszkańcami, aktywistami oraz przedstawicielami samorządów. Dlaczego te spotkania są ważne? To wiedza o tym, jak nie dać się zaskoczyć budową uciążliwej inwestycji w pobliżu domu, likwidacją przedszkola. Albo po…
Skontaktował się z nami dziennikarz „Rzeczpospolitej” z pytaniem o Centralny Rejestr Umów. Przekazał nam odpowiedź Ministerstwa Finansów i poprosił o komentarz: czy rejestr rzeczywiście pozwala kontrolować publiczne wydatki, skoro resort nie wie, ile instytucji powinno zamieszczać w nim informacje? Pytanie jest zasadne. Z odpowiedzi MF, którą dziennikarz otrzymał 21 września, wynika, że ponad 41 tys.…
Gdzie i kiedy odbędzie się polowanie? Ile zwierząt odstrzelono w danym obwodzie? Na co koło łowieckie wydaje pieniądze? Dziś musimy wysłać wniosek o informację, by poznać odpowiedzi na te pytania i nie zawsze kończy się to sukcesem. Projekt nowelizacji prawa łowieckiego może to zmienić. Złożyliśmy do niego uwagi w konsultacjach społecznych w Sejmie. Wy też…
Jawność życia publicznego pozwala kontrolować przedstawicieli władzy, także pod kątem nadużyć, przede wszystkim korupcyjnych. Temu służy publikacja oświadczeń majątkowych funkcjonariuszy publicznych. Obowiązek składania oświadczeń majątkowych w samorządach wprowadzono po to, by każdy wyborca mógł sprawdzić na stronie urzędu gminy, miasta, starostwa lub urzędu marszałkowskiego dwie rzeczy: jaki majątek ma osoba, którą wybrał do rady, sejmiku…
Niektórzy wstali o czwartej rano, żeby zdążyć. Przyjechali z małych gmin i dużych miast, z urzędniczymi odmowami, trudnymi historiami i pytaniami, które od miesięcy nie dają im spokoju. Sołtyski, radni, lokalni dziennikarze, społecznicy i watchdogi – ponad sto osób z całej Polski spotkało się w Pruszkowie na Zlocie Fanek i Fanów Jawności. Przez dwa dni…
Rok 2027 został ustanowiony przez Senat Rokiem Świadomości i Bezpieczeństwa Informacyjnego, a Prezes Rady Ministrów powołał Centrum Walki z Dezinformacją. Jednocześnie organizacje społeczne rozwijają współpracę w ramach Koalicji Razem Przeciw Dezinformacji. Zagrożenia związane z dezinformacją nie są zjawiskiem nowym. Organizacje społeczne od lat prowadzą działania na rzecz przeciwdziałania dezinformacji poprzez edukację medialną, fact-checking i budowanie…
W niedawnym artykule pochyliliśmy się nad możliwością uzyskiwania informacji publicznej od takich towarzystw budownictwa społecznego (TBS) oraz społecznych inicjatyw mieszkaniowych (SIM), które nie stanowią spółek komunalnych i działają prywatnie z własnej inicjatywy. Staraliśmy się argumentować, że prowadzenie działalności w obszarze budownictwa społecznego z założenia wiąże się z wykonywaniem zadań publicznych oraz obowiązkiem działania na podstawie…
Od ponad 30 lat opisuję problemy ludzi i ujawniam nieprawidłowości na styku polityki, samorządu i biznesu. Dlatego wiem, że prawo do informacji publicznej jest jedną z podstaw funkcjonowania demokracji. Sprawa jest prosta: jawność działań publicznych utrudnia prowadzenie szemranych interesów. Może nie wszyscy pamiętają, jak wyglądał początek lat 90. Przejmowanie zakładów za bezcen, wszechobecny nepotyzm, kolesiostwo…
Jak przebiegały obrady komisji gminy? Na jakiej podstawie zdecydowano o wycince drzew? Jak wydawane są publiczne pieniądze? Dostęp do informacji pozwala nam sprawdzać decyzje władz, uczestniczyć w debacie i wpływać na sprawy naszego otoczenia. Obchodzony 28 września Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji przypomina o znaczeniu tej możliwości — oraz o ludziach, którzy zabiegają o jawność.…
Ile gmina zapłaciła za festyn, kto dostał kontrakt na odśnieżanie, ile zarabia dyrektor szpitala powiatowego? Na każde z tych pytań urząd musi odpowiedzieć każdemu, kto zapyta. Nie trzeba formularza, podpisu ani tłumaczenia, po co ci ta wiedza. Wystarczy jeden mail, a jeśli urząd go zignoruje, może skończyć się sprawą w sądzie. Zapraszamy na drugi artykuł…
Czy analiza przygotowana przez organizację branżową przestaje podlegać prawu do informacji tylko dlatego, że nie zamówił jej urząd i została przekazana „na użytek wewnętrzny”? Przypadek raportu o rynku pelletu pokazuje problem znacznie szerszy niż ceny jednego paliwa. Pod koniec maja 2026 r. zwróciłem się do Ministerstwa Energii o informacje dotyczące analiz i prognoz cen pelletu…
25 lat temu w Indeksie Percepcji Korupcji Transparency International, najpopularniejszym mierniku stanu odporności państw na występowanie zjawisk korupcyjnych – Polska otrzymała 4,1 punktu w skali od 0 do 10. W ostatnim Indeksie ogłoszonym pod koniec lutego 2026 roku (czyli praktycznie za rok 2025) – 53 punkty w zmienionej skali od 0 do 100 punktów. Postęp…
