1 sierpnia 2025 roku Access Info Europe już po raz drugi przyznało Nagrodę im. Helen Darbishire, honorującą wybitne działania na rzecz praw człowieka, ochrony środowiska, przeciwdziałania korupcji i demokratycznej odpowiedzialności, realizowane z wykorzystaniem prawa dostępu do informacji. Tegorocznym laureatem został The Forever Lobbying Project. To międzynarodowe śledztwo dziennikarskie dotyczące lobbingu przemysłu chemicznego chcącego ograniczyć działania Unii Europejskiej w sprawie PFAS – tzw. wiecznych chemikaliów.

PFAS to grupa syntetycznych związków chemicznych (ponad 10 000), znanych również jako “wieczne chemikalia”, ze względu na ich długotrwałą obecność w środowisku. PFAS bez interwencji człowieka są praktycznie niezniszczalne, kumulują się w organizmach żywych (w tym w ludziach) i zostały powiązane z co najmniej kilkunastoma chorobami. Są szeroko stosowane w wielu produktach konsumenckich i przemysłowych ze względu na swoje właściwości, takie jak odporność na wodę, tłuszcz i wysoką temperaturę. Jednak PFAS mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i środowiska, a ich obecność w wodzie pitnej i żywności budzi coraz większe obawy.

Współpraca ponad granicami, międzynarodowy wpływ

Projekt The Forever Lobbying Project, kierowany przez Le Monde i wspierany przez 46 dziennikarzy z 16 krajów oraz 29 partnerów medialnych, uzyskał dostęp do ponad 14 000 dokumentów wewnętrznych. Jedna trzecia z nich (4 796 dokumentów) została pozyskana dzięki 184 wnioskom o dostęp do informacji skierowanym do instytucji publicznych na poziomie UE i krajowym w całej Europie.

Dokumenty te tworzą obecnie największe na świecie archiwum lobbingu związanego z PFAS, dostępne publicznie do analizy. Oparte na nich śledztwo ujawniło, jak podmioty korporacyjne wykorzystywały wprowadzające w błąd i oparte na strachu narracje, aby wpłynąć na decydentów unijnych i opóźnić lub osłabić proponowane ograniczenia stosowania PFAS. Jest to kwestia o ogromnym znaczeniu publicznym.

Analizując argumenty zawarte w materiałach lobbingowych, śledztwo obnażyło taktyki od dawna stosowane przez potężne branże – w tym przemysł tytoniowy i paliw kopalnych – by blokować regulacje. Ujawniono również potencjalny koszt zaniechania działań: jeśli emisje PFAS nie zostaną powstrzymane, Europę w ciągu najbliższych 20 lat będzie to kosztowało nawet 2 biliony euro.

Ustalenia śledztwa zostały opublikowane w skoordynowanej serii materiałów w mediach krajowych w całej Europie i poza nią. Powoływany się na nie organizacje pozarządowe, decydenci polityczni i Parlament Europejski w kontekście dyskusji nad reformami regulacyjnymi, co podkreśla siłę przejrzystości jako czynnika zmiany.

Jest nas 46 dziennikarzy i jesteśmy zaszczyceni, że otrzymaliśmy tę nagrodę. Przejrzystość była kluczowym elementem naszego śledztwa i jesteśmy szczególnie wdzięczni organizacji Corporate Europe Observatory za prowadzenie działań związanych z dostępem do dokumentów UE. Zanieczyszczenie PFAS to najpoważniejszy kryzys ekologiczny w historii ludzkości. Wymaga szczególnej uwagi i rozliczalności. Mamy nadzieję, że nasza praca przyniesie korzyści społecznościom najbardziej dotkniętym, wzmocni działania społeczeństwa obywatelskiego i dostarczy decydentom faktów niezbędnych do podjęcia działań. Bo wiedza to siła.

— Stéphane Horel, Le Monde, koordynatorka The Forever Lobbying Project

Więcej o projekcie można dowiedzieć się tutaj. Przedstawiciele projektu zostaną zaproszeni do udziału w tegorocznym szczycie Open Government Partnership w Hiszpanii, gdzie opowiedzą o jego wpływie.

Przygotowano na podstawie tekstu opublikowanego przez Acces Info Europe.