2025 rok był dla Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska czasem intensywnej pracy, ważnych rozstrzygnięć i spotkań, które dawały sens codziennym wysiłkom. Działaliśmy tam, gdzie jawność bywa niewygodna, a kontrola obywatelska spotyka się z oporem – w sądach, w procesach legislacyjnych, w małych miejscowościach i dużych instytucjach. To był rok rozmów, wniosków, wyroków i wspólnych zwycięstw, ale też momentów niepewności i finansowych wyzwań. Poniżej podsumowujemy, co udało się zrobić dzięki Waszemu wsparciu, zaufaniu i zaangażowaniu – bo Watchdog to zawsze działanie wspólne.

Spotkania

To był dla nas rok spotkań. Przejechaliśmy prawie całą Polskę, spotykając się z Wami w ramach projektów Jawność w drodze i Lokalne wpływy, wspólna kontrola – monitoring lobbingu w samorządach. Odwiedziliśmy niemal 40 miejscowości, odbyliśmy setki rozmów. Jechaliśmy do Was, by podzielić się naszą wiedzą, a wracaliśmy z nową energią. Mogliśmy zobaczyć, jak dzięki Waszemu uporowi zmieniacie lokalną rzeczywistość wokół siebie, korzystając ze swoich praw.

Wygrane przed sądami administracyjnymi

W 2025 roku mieliśmy łącznie 140 spraw sądowych, w tym 86 wygranych. NSA oddalił skargi kasacyjne organów w sprawach dotyczących tzw. wyborów kopertowych, uznając, że Poczta Polska oraz Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych nie mogą zasłaniać się tajemnicą przedsiębiorcy w zakresie kosztów i umów związanych z organizacją wyborów w 2020 roku. Choć po wyrokach organy nadal nie ujawniły pełnych informacji, orzeczenia te jednoznacznie wzmocniły standard jawności wydatkowania środków publicznych.

Sądy potwierdziły również jawność wynagrodzeń osób pełniących funkcje publiczne – m.in. w sprawach dotyczących zarobków posła zatrudnionego w Lasach Państwowych, wynagrodzeń redaktorów Polskiego Radia oraz stanowisk dyrektorskich w Telewizji Polskiej. Wyroki te podkreśliły, że media publiczne i podmioty państwowe nie są wyłączone spod kontroli obywatelskiej.

Po ośmiu latach postępowań NSA orzekł także, że lista osób zapoznających się z aktami postępowania dotyczącego katastrofy smoleńskiej stanowi informację publiczną. W 2025 roku Watchdog kontynuował działania w tej sprawie, składając kolejne wnioski.

Istotne rozstrzygnięcia zapadły również w sprawach dotyczących systemu Pegasus (nakaz ujawnienia kosztów i analiz przez CBA), statusu Polskiego Związku Łowieckiego jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji, rzetelności odpowiedzi NASK w sprawach dotyczących wyborów, jawności konkursu na prezesa ZOO Wrocław oraz wydatków Lasów Państwowych w Lublinie. WSA w Warszawie potwierdził ponadto, że dokumenty dotyczące awansów prokuratorów podlegają udostępnieniu.

Centralny Rejestr Umów

Kiedy na wiosnę 2025 roku rozpoczęliśmy walkę o Centralny Rejestr Umów, naszym największym marzeniem było to, by utrzymano próg publikacji umów w rejestrze na poziomie 500 zł. Jeszcze w listopadzie wszystko wskazywało na to, że się nie uda – resort finansów nie uwzględnił naszej petycji i zaproponował próg 10 tysięcy złotych. Mimo to wraz z Instytutem Finansów Publicznych próbowaliśmy dalej przekonywać posłów i senatorów, że taki próg jest zabójczy dla jawności. I udało się! Parlamentarzyści nie tylko nie zgodzili się na próg 10 tysięcy, ale zdecydowali, że nie będzie żadnego progu i w CRU będą publikowane informacje o wszystkich umowach. 

Tworzenie prawa

Temat Centralnego Rejestru Umów, to nie jedyny proces legislacyjny, któremu przyglądaliśmy się w 2025 roku. 

Wraz z innymi organizacjami poświęciliśmy również wiele uwagi rodzącej się w bólach ustawie anty-SLAPP-owej, o której wielokrotnie pisaliśmy w naszym newsletterze. Projekt w obecnym kształcie budzi wiele wątpliwości. W naszej ocenie przewidziany w nim mechanizm wczesnego oddalenia pozwu może nie działać. Poza tym brakuje zakazu pozywania przez władze publiczne na koszt podatnika. Nie przedstawiono również żadnych propozycji rozwiązań w sprawach karnych. . Tymczasem w Polsce SLAPP-y bardzo często opierają się na instrumentach prawa karnego, dlatego nasz postulat likwidacji art. 212 k.k. pozostaje aktualny.

W grudniu rozpoczęły się konsultacje ustawy medialnej. To projekt, w którym również pokładaliśmy duże nadzieje, miał bowiem zakazać samorządom prowadzenia mediów. Niestety projekt przedstawiony do konsultacji nie zawiera takiego przepisu, co więcej, nie odnosi się wcale do tej kwestii.

Obserwowaliśmy również, jak działa wprowadzona w 2024 roku ustawa o ochronie sygnalistów. Dla nas jej największą słabością jest nieuwzględnienie prawa pracy. W połowie roku Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie określające wzór formularza sprawozdawczego, w którym organy publiczne raportują dane statystyczne o zgłoszeniach zewnętrznych sygnalistów i postępowaniach z nimi związanych. Na podstawie tych sprawozdań Rzecznik Praw Obywatelskich przygotowuje zbiorcze raporty dla parlamentu i Komisji Europejskiej, co ma zwiększyć transparentność i ocenę skuteczności systemu ochrony sygnalistów. Raporty mają być dostępne w BIPie RPO.  Jesteśmy bardzo ciekawi danych, które pokażą, w jakim stopniu nowe rozwiązania są faktycznie wykorzystywane w praktyce oraz czy przyczyniają się do realnego wzmocnienia ochrony sygnalistów i zaufania do tego mechanizmu.

Wnioski o informację i nie tylko

Ale nie samymi zmianami w prawie Watchdog żyje. W 2025 roku udzieliliśmy ponad 1400 porad prawnych, złożyliśmy też 17 opinii przyjaciela sądu i 10 przystąpień do spraw zgłoszonych na poradnię. To narzędzia, które pozwalają organizacjom społecznym zabrać głos w postępowaniach, w których nie są stroną, ale mają wiedzę, doświadczenie lub działają w interesie publicznym. Co więcej wysłaliśmy 15 851 wniosków o udostępnienie informacji publicznej..  Ta liczba robi wrażenie – było to możliwe przede wszystkim dzięki naszemu systemowi fedrowanie.siecobywatelska.pl Właśnie w ramach Fedrowania przeprowadziliśmy największy w naszej historii monitoring – prawie 5,5 tys. instytucji otrzymało od nas wnioski o to, czy i jak korzystają z AI. Jest to część większego projektu, w ramach którego powstanie raport, a na jego podstawie będziemy również przekonywać organy, że muszą korzystać z nowych technologii odpowiedzialnie i przejrzyście. System i pozyskane odpowiedzi na wnioski pomogły nam osiągnąć sukces w naszych działaniach o jak najszerszy Centralny Rejestr Umów, a także mogliśmy zabierać głos w debacie dotyczącej wydawania tzw. mediów władzy po zebraniu danych dotyczących tego, jakie media były wydawane przez urzędy gmin w ostatnich dwóch latach.

Dziękujemy za Wasze wsparcie

Ostatni rok był dla nas trudny pod względem finansowym, dlatego tym bardziej cieszy nas sukces zbiórki na modernizację naszej elektronicznej poradni prawnej. Udało nam się uzbierać całą potrzebną kwotę z nawiązką, bo ponad 50 tysięcy złotych! Bardzo dziękujemy wszystkim darczyńcom! Równie wdzięczni jesteśmy także tym, którzy w ubiegłym roku zdecydowali się podarować nam swoje 1,5% podatku – to aż 5,5 tysiąca osób oraz tym, którzy od wielu już lat wspierają nas regularnie, co miesiąc przekazując darowiznę na nasze działania. 

Przy okazji przypominamy, że przekazane nam darowizny można odliczyć od podatku, a jeśli chcecie dołączyć do grona naszych regularnych darczyń i darczyńców, do czego zachęcamy, to  informacje znajdują się na naszej stronie: siecobywatelska.pl/wspieraj_regularnie

Patrząc na 2025 rok, wiemy jedno: bez Was to wszystko nie miałoby sensu. Każdy wniosek, każda sprawa sądowa, każde spotkanie i każda zmiana w prawie zaczyna się od ludzi, którzy nie godzą się na brak przejrzystości. Wchodzimy w kolejny rok z przekonaniem, że kontrola obywatelska działa – choć bywa mozolna i wymaga cierpliwości. Dziękujemy, że jesteście z nami, że pytacie, wspieracie i patrzycie władzy na ręce. Przed nami kolejne wyzwania, ale też kolejne powody, by działać razem.

Rok 2025 w Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Watchdog Polska w 2025 r. Watchdog Polska w liczbach 2025 r. Podsumowanie działalności Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska w 2025 roku Nasze działania w 2025 r.