Dobra wiadomość dla wszystkich, którzy od lat walczą o przejrzystość życia publicznego – Senat RP poparł pełną jawność umów w Centralnym Rejestrze Umów. Co dalej?

AKTUALIZACJA: 4 grudnia Sejm przegłosował poprawki zaproponowane przez Senat, zaś 18 grudnia 2025 r. Prezydent złożył pod ustawą swój podpis.

Senatorowie i senatorki nie tylko odrzucili propozycję Ministerstwa Finansów, by podnieść próg ujawniania umów z 500 do 10 000 zł (to oznaczałoby ukrycie 70% umów zawieranych przez samorządy), ale poszli dalej niż propozycja Sejmu przegłosowana na posiedzeniu 21 listopada o obniżeniu progu do 500 zł. Senat jasno opowiedział się za tym, by każda umowa niezależnie od wartości była rejestrowana i dostępna dla obywateli. To ogromny krok w stronę rzeczywistej, a nie tylko deklarowanej, jawności finansów publicznych.

Pierwszego dnia obrad senator Janusz Pęcherz, przedstawiając sprawozdanie z prac Komisji Budżetu i Finansów Publicznych nad tym projektem ustawy, omówił poprawki zaproponowane przez komisję. Komisja rekomendowała, by w rejestrze umieszczano informacje o wszystkich umowach zawieranych przez podmioty publiczne, bez względu na ich wartość. Zdaniem członków komisji wprowadzenie jakiegokolwiek progu mogłoby prowadzić do sytuacji, w których kwoty na umowach będą zaniżone, by te nie znalazły się w rejestrze – np. przy progu 500 zł, wystarczy określić wartość umowy na poziomie 499 zł zamiast np. 510 zł. Druga poprawka zaproponowana przez komisję, to propozycja uruchomienia CRU 1 kwietnia 2026 roku. Senator Pęcherz zaproponował jeszcze jedną poprawkę, której nie ma w wykazie prac komisji – postulował, by zamiast wskazania w rejestrze ogólnego przedmiotu umowy, wpisywano po prostu przedmiot umowy. 

Głosowanie nad poprawkami

Komisja spotkała się ponownie 28 listopada, w przerwie obrad, by omówić przedstawione w czasie debaty wnioski i kolejnego dnia przedstawiła trzy poprawki, które kolejno przegłosowano.

Poprawka nr 1 miała na celu wprowadzenie obowiązku ujawniania w Centralnym Rejestrze Umów wszystkich umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych, bez względu na ich wartość. W głosowaniu wzięło udział 91 senatorów, 62 głosowało za jej przyjęciem, 29 było przeciw.

Poprawka nr 2 zmierzała do nałożenia na podmiot zamieszczający umowę w rejestrze obowiązku precyzyjnego wskazania jej przedmiotu, zamiast stosowania ogólnych i niejasnych sformułowań. Na 90 senatorów biorących udział w głosowaniu za przyjęciem tej poprawki głosowano 61 senatorów, przeciw było 29.

Poprawka nr 3 zakładała, że system teleinformatyczny obsługujący Centralny Rejestr Umów zostanie uruchomiony 1 kwietnia 2026 roku, czyli trzy miesiące przed wejściem w życie obowiązku ujawniania informacji o umowach. Spośród 91 głosujących senatorów 63 poparło tę poprawkę, 27 było jej przeciwnych, a 1 się wstrzymał od głosu.

Poniżej prezentujemy wyniki ostatniego głosowania  –  nad przyjęciem całości ustawy z poprawkami.

Kto był za, a kto przeciw pełnej jawności umów?

Wśród senatorów nie było pełnej zgody, co do zaproponowanych rozwiązań. Za projektem opowiedziały się osoby reprezentujące koalicję rządzącą, a więc Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga oraz Lewica. Przeciwko byli senatorowie Klubu Parlamentarnego Prawa i Sprawiedliwości, który to klub jeszcze na etapie sejmowym opowiadał się za zwiększeniem jawności umów w CRU, proponując obniżenie progu ich publikacji do 1000 zł i którego przedstawiciele byli autorami pierwotnej ustawy z 2021 roku. Sam poseł Henryk Kowalczyk prezentując stanowisko PiS podczas posiedzenia Sejmu 19 listopada mówił o “rozmontowaniu pierwotnej ustawy uchwalonej w 2021 r., która nakładała obowiązek publikacji w centralnym rejestrze umów wszystkich umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych”. Dlaczego zatem senatorowie Prawa i Sprawiedliwości zagłosowali przeciwko projawnościowym rozwiązaniom?

Co to oznacza?

Poparcie Senatu pokazuje, że postulaty obywateli i obywatelek są słyszane. Rośnie też presja na Sejm, by nie dopuścić do rozmycia Centralnego Rejestru Umów, a coraz większa liczba parlamentarzystów rozumie, że zaufanie buduje się przez przejrzystość.

Przypomnijmy. Z badań Instytutu Finansów Publicznych i Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska wynika, że 97% obywateli uważa, że umowy zawierane przez instytucje publiczne powinny być jawne, a 94% uznaje, że Centralny Rejestr Umów pomoże odbudować zaufanie do państwa. Wprowadzenie progu 10 000 zł tak, jak chciało zrobić to Ministerstwo Finansów, oznaczałoby ukrycie ok. 70% umów samorządów przed opinią publiczną, dlatego cieszy nas decyzja senatorek i senatorów całkowicie likwidująca próg publikacji umów w rejestrze.

Teraz czas na Sejm i Prezydenta

Prace nad ustawą nie zostały jeszcze zakończone, teraz trafiła ona do sejmowej Komisji Finansów Publicznych, która będzie opiniowała uchwałę o zmianach w przepisach dotyczących CRU zaproponowanych przez Senat na posiedzeniu 3 grudnia o godz.18. Następnie ustawą zajmą się ponownie posłowie, głosując nad poprawkami Senatu. Na końcu trafi do Prezydenta. Dlatego, choć bardzo cieszą nas zmiany wprowadzone przez Senat do projektu ustawy, zdajemy sobie sprawę, że wiele rzeczy może się jeszcze po drodze wydarzyć, i odtrąbimy zwycięstwo jawności dopiero gdy zobaczymy ustawę w tym kształcie w Monitorze Polskim. 

Więcej o Centralnym Rejestrze Umów.