W aktualnym porządku prawnym nie ma obowiązku nagrywania czy też transmitowania komisji rady gminy/miasta. Jednak ogólne zasady jawności, wynikające z art. 61 i 54 ust. 1 Konstytucji RP, stanowią wystarczającą podstawę do tego, aby na poziomie samorządu zdecydować o zwiększeniu dostępności informacji o pracach komisji. Dokumenty udostępnione w tym narzędziowniku, po odpowiednim dostosowaniu do realiów konkretnej gminy, mogą wesprzeć działania zmierzające do zmiany statutu, w szczególności poprzez: wprowadzenie obowiązku transmisji i nagrywania komisji, zachęcenie organu wykonawczego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do zainicjowania zmian w tym zakresie, a także skierowanie do niego wystąpienia dotyczącego transmisji i nagrywania.
Dlaczego nie trzeba zmieniać prawa na poziomie krajowym, aby zapewnić możliwość nagrywania komisji przez same gminy? Ponieważ prawo już daje taką możliwość! Art. 11b ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym wymienia jedynie przykładowe sposoby realizacji zasady jawności działania organów gminy. Oznacza to, że brak jest przeszkód prawnych, aby jako dodatkową formę zapewnienia przejrzystości funkcjonowania samorządu wprowadzić transmisję i nagrywanie posiedzeń komisji. Może o tym zdecydować organ wykonawczy poprzez wydanie decyzji, co jest prostsze proceduralnie. Jednak taka decyzja może równie łatwo zostać zmieniona. Warto zatem podjąć działania zmierzające do zmiany statutu, ponieważ gwarantuje to trwalszy charakter wprowadzanych rozwiązań.
Wniosek o zmianę statutu
Jednym z kroków, które możecie podjąć, jest złożenie wniosku do wójta/burmistrza/prezydenta o transmisję i nagrywanie komisji. Można również zawnioskować do radym gminy lub miasta albo wójta/burmistrza/prezydenta o zmianę statutu poprzez wprowadzenie zapisu nakładającego obowiązek transmitowania na żywo oraz publikowania nagrań z posiedzeń wszystkich komisji Rady w Biuletynie Informacji Publicznej, czy też w systemie wykorzystywanym do transmisji obrad Rady oraz na stronie internetowej urzędu.
Poniżej wzory obu wniosków:
Aby wniosek mieszkańców mógł zostać przekształcony w obowiązujące prawo miejscowe, konieczne jest przygotowanie precyzyjnego projektu uchwały. Musi on być zgodny z zasadami techniki prawodawczej oraz mieścić się w granicach delegacji ustawowej, aby nie został uchylony przez organ nadzoru.
Inicjatywa uchwałodawcza
Po inicjatywę uchwałodawczą można sięgnąć w sytuacji, w której radni są przeciwni zmianie statutu lub organ wykonawczy nie wyraża woli, aby nagrywać posiedzenia komisji. Inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców pozwala zaproponować konkretne rozwiązanie, a radni muszą się odnieść do tej propozycji. Oczywiście mogą nie wyrazić na nią zgody, ale w takim przypadku będą głosowali imiennie nad konkretnym rozwiązaniem. Pamiętajmy, że każdy może nagrać komisję i uwiecznić zarówno przebieg debaty, jak i głosowania. Również z przebiegiem sesji możemy się zapoznać dzięki nagraniom.
Ścieżka proceduralna obywatelskiej inicjatywy
Proces ten jest sformalizowany i wymaga przejścia przez kilka etapów, które muszą być zgodne zarówno z ustawą, jak i lokalną uchwałą określającą szczegółowe zasady wnoszenia inicjatyw (szczegółowe regulacje na poziomie każdej gminy są obowiązkowe i mogą się różnić między gminami).
- Utworzenie komitetu i wskazanie osoby uprawnione do reprezentowania go podczas prac rady.
- Przygotowanie projektu uchwały: Projekt musi spełniać wymogi merytoryczne i formalne (podstawa prawna, uregulowanie przedmiotu, organ wykonawczy, data wejścia w życie). Możesz skorzystać z tego projektu uchwały.
- Zbiórka podpisów: Liczba wymaganych podpisów jest ściśle powiązana z liczbą mieszkańców gminy:
- Złożenie dokumentacji: Projekt wraz z listami podpisów składa się do Przewodniczącego Rady Gminy.
- Weryfikacja i procedowanie: Przewodniczący ma obowiązek wprowadzić projekt do porządku obrad najbliższej sesji, jednak nie później niż po 3 miesiącach od złożenia. Rada nie może arbitralnie odrzucić projektu bez poddania go pod głosowanie, choć radni zachowują prawo do zgłaszania poprawek w trakcie sesji i mogą podjąć decyzję, że uchwała nie zdobędzie większości.
Przykładowe dokumenty potrzebne przy inicjatywie uchwałodawczej.
Projekt uchwały zgłoszony przez radnych
Ostatnim proponowanym rozwiązaniem jest wykorzystanie możliwości zgłoszenia projektu uchwały przez radnych. Każdy statut wskazuje, jaka liczba radnych ma prawo do zgłoszenia projektu uchwały. Przed każdą sesją klub radnych może zgłosić taki projekt, który będzie włączony do porządku obrad.
Dlatego, działając na rzecz wprowadzenia praktyki nagrywania komisji, można wykorzystać wzór uchwały. W uzasadnieniu tego wzoru wskazano kwestię finansową związaną z kosztami po stronie samorządu. W tym wypadku warto skontaktować się dostawcą usług do transmisji rady (wykorzystuje się ten sam sprzęt co do sesji) i zapytać, jaki byłby koszt transmisji i nagrań komisji dla swojej gminy. W 2025 roku dla miasta liczącego około 300 tys. mieszkańców koszt ten wynosił około 400 zł miesięcznie (przy założeniu wykorzystania sprzętu do transmisji sesji).
Pamiętaj, że dokumenty zebrane w tym narzędziowniku są wzorami, a nie gotowymi do złożenia pismami. W każdym przypadku należy się z nimi zapoznać i dostosować do specyfiki danej gminy. Dodatkowo wszystkie wnioski przedstawione poniżej można przeformułować na petycje. Jak złożyć petycje, dowiesz się z naszego poradnika Prawa są do używania.
Komentarze