Prezentujemy raport* będący efektem naszej wielomiesięcznej pracy, który pokazuje, jak w praktyce wygląda wpływanie na decyzje podejmowane w gminach i miastach – od planowania przestrzennego, przez inwestycje i zamówienia publiczne, po polityki lokalne i zarządzanie majątkiem publicznym. Pokazujemy w nim, że choć lobbing może być naturalnym elementem demokracji i sposobem prezentowania różnych interesów, na poziomie lokalnym często odbywa się poza społeczną kontrolą.

Cały raport dostępny jest pod tym linkiem. 

Podstawowym problemem jest brak przejrzystych zasad: samorządy rzadko prowadzą jawne kalendarze spotkań, rejestry kontaktów z interesariuszami czy dokumentują tzw. ślad decyzyjny. W efekcie mieszkańcy nie wiedzą, kto, kiedy i w czyim interesie wpływa na decyzje lokalnych władz.

Raport powstał na podstawie 34 wywiadów, 7 warsztatów z udziałem 109 osób oraz monitoringu przeprowadzonego wśród 2801 jednostek samorządu terytorialnego. Z odpowiedzi urzędów wynika, że mechanizmy przejrzystości i przeciwdziałania korupcji są często fragmentaryczne lub wyłącznie formalne. Aż 88% jednostek nie udostępnia informacji o kalendarzach spotkań, regulacje konfliktu interesów przekazało jedynie 13% JST, a informacje o działaniach lobbingowych – tylko 3%.

Najczęściej wskazywanymi obszarami lokalnego lobbingu są: planowanie przestrzenne, nieruchomości, przetargi, inwestycje środowiskowe i OZE. Respondenci podkreślali, że szczególne znaczenie mają nieformalne kontakty z wójtami, burmistrzami i prezydentami miast, a także relacje towarzyskie, sponsoring lokalnych wydarzeń czy wpływanie na mieszkańców przez działania promocyjne.

Raport nie postuluje zakazu kontaktów między władzami a interesariuszami. Przeciwnie – wskazuje, że wpływ różnych grup na decyzje publiczne powinien być jawny, równy i możliwy do kontroli. Dlatego rekomenduje m.in. rozszerzenie definicji lobbingu, obowiązek ujawniania kontaktów z reprezentantami interesów, tworzenie śladu decyzyjnego, jednolity rejestr reprezentantów interesów oraz wzmocnienie regulacji dotyczących konfliktu interesów.

Celem proponowanych zmian jest zwiększenie zaufania do samorządów, poprawa jakości decyzji publicznych i zapewnienie mieszkańcom realnej kontroli nad tym, jak podejmowane są decyzje wpływające na ich codzienne życie.

*Raport jest częścią projektu „Lokalne wpływy, wspólna kontrola” finansowanego w ramach projektu PROTEUS (Protecting EU Values and Fundamental Rights through Public Participation and Civil Society Assistance in Central Europe) Fundacji Transatlantyckiej, współfinansowane przez Unię Europejską.