Sieć Obywatelska Watchdog Polska podpisała apel organizacji społecznych w sprawie standardów wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich. Razem z innymi organizacjami działającymi na rzecz praw człowieka zwracamy się do Parlamentu o przeprowadzenie tej procedury w sposób transparentny i dostępny dla obywateli i obywatelek.
Kadencja obecnego Rzecznika Praw Obywatelskich, prof. Marcina Wiącka, upływa 23 lipca 2026 roku. Do 23 czerwca można zgłaszać kandydatury na urząd RPO IX kadencji. To moment, w którym warto zadbać nie tylko o wybór najlepszej osoby, ale także o standard samej procedury.
Rzecznik Praw Obywatelskich jest jednym z najważniejszych organów stojących na straży praw i wolności człowieka. Dla wielu osób, które mierzą się z bezradnością wobec instytucji państwa, urząd RPO bywa ostatnią deską ratunku. Dlatego wybór Rzecznika albo Rzeczniczki nie może być sprowadzony do politycznej nominacji czy zakulisowych ustaleń.
W apelu podkreślamy, że osoba kandydująca na urząd RPO powinna wyróżniać się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym, wysokim autorytetem moralnym i wrażliwością społeczną. Ważne jest także jej wcześniejsze zaangażowanie w ochronę praw człowieka, równe traktowanie, wspieranie grup narażonych na wykluczenie oraz przeciwdziałanie dyskryminacji.
Domagamy się również zorganizowania w sejmie wysłuchań publicznych osób kandydujących na urząd RPO i transmitowania ich. Takie wysłuchania powinny umożliwić zadawanie pytań kandydatom i kandydatkom oraz poznanie ich wizji sprawowania urzędu. To ważne zarówno dla obywateli i obywatelek, jak i dla parlamentarzystów, którzy będą podejmować decyzję o wyborze.
Publiczne wysłuchania budują zaufanie do instytucji państwa. Pokazują, że obsada kluczowych urzędów publicznych nie jest wyłącznie sprawą polityków, ale także społeczeństwa obywatelskiego. Powinny być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, otwarte dla organizacji społecznych i wszystkich zainteresowanych osób oraz odpowiednio wcześniej nagłośnione.
Apelujemy także o wpisanie procedury wysłuchania publicznego kandydatów i kandydatek na urząd RPO do Regulaminu Sejmu. Chcemy, by nie była to jednorazowa dobra praktyka, ale trwały standard demokratycznego państwa. Podobne wysłuchania odbywały się już przy okazji wyboru na inne ważne stanowiska publiczne, m.in. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Szefa Krajowego Biura Wyborczego czy Prezesa Najwyższej Izby Kontroli.
Równie ważne jak sam wybór RPO jest zapewnienie Biuru Rzecznika odpowiednich środków do działania. Rzecznik rozpatruje około 80 tysięcy spraw rocznie, pełni funkcję niezależnego organu ds. równego traktowania, nadzoruje Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur i monitoruje przestrzeganie Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami. Bez adekwatnego finansowania i zaplecza kadrowego urząd nie będzie w stanie skutecznie realizować swoich zadań.
Komentarze