Wydeptaną przez trawnik ścieżkę do przychodni zna każdy mieszkaniec. Gminny urzędnik może jej nigdy nie widzieć, a bez jego decyzji chodnik nie powstanie. Wystarczy jednak jedno pismo, by w deszczowe dni mieszkańcy nie musieli brodzić w błocie – to wniosek na podstawie art. 241 Kodeksu postępowania administracyjnego. Urząd ma miesiąc na odpowiedź i musi w niej napisać, co zrobił z propozycją.

Zapraszamy na trzeci artykuł z serii „Prawa są do używania”. W pierwszym pisaliśmy o wniosku do budżetu gminy, a w kolejnym o tym, jak korzystać z prawa od informacji.  Tym razem chodzi o coś innego: nie pytasz, jak jest, tylko proponujesz, jak powinno być.

Podstawą jest tu artykuł 63 Konstytucji mówiący, że każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą. Szczegóły – kto, jak i w jakim terminie – reguluje dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA).

Co można zaproponować

Prawie wszystko, co leży w kompetencjach urzędu. Art. 241 KPA wymienia przykłady: „ulepszenie organizacji, wzmocnienie praworządności, usprawnienie pracy i zapobieganie nadużyciom, ochronę własności, lepsze zaspokajanie potrzeb ludności”. Słowa „w szczególności” oznaczają, że lista jest otwarta.

W praktyce wniosek może dotyczyć na przykład:

• chodnika w miejscu, gdzie mieszkańcy wydeptali ścieżkę i w deszczu brną w błocie,
• większego parkingu przy przychodni,
• monitoringu albo przejścia dla pieszych przy szkole,
• publikowania w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) dokumentów, które dziś trzeba wyciągać wnioskiem o informację – umów, faktur, nagrań z sesji,
• zmiany godzin pracy urzędu albo sposobu przyjmowania interesantów.

Pod wnioskiem może się podpisać jedna osoba, kilka osób albo organizacja. Nie trzeba mieszkać w gminie ani wykazywać własnego interesu.

Nasza organizacja również korzysta z tego narzędzia. M.in. w marcu 2026 r. złożyliśmy wniosek do Prezesa Sądu Okręgowego w Gliwicach, w którym postulujemy takie ustawienia elektronicznego systemu zarządzania dokumentacją, żeby sąd rejestrował dane o wnioskach o informację publiczną.  

Wniosek, skarga czy petycja?

KPA rozróżnia trzy pisma. Skarga dotyczy tego, co urząd robi źle: zaniedbał, załatwił przewlekle, naruszył prawo. Wniosek proponuje, co można zrobić lepiej. Petycja ma własną ustawę, własne wymogi formalne i trzymiesięczny termin.

Art. 222 KPA mówi, że o rodzaju pisma decyduje jego treść, a nie tytuł. Mimo to dobrze jest napisać wprost: „wniosek na podstawie art. 241 KPA”. Inaczej urząd może potraktować pismo jako petycję albo skargę i zastosować inne terminy.

Jak złożyć wniosek

Wystarczy zwykły e-mail. Nie potrzebujesz podpisu kwalifikowanego, profilu zaufanego ani prawnika. Formę określa rozporządzenie Rady Ministrów z 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków. Wniosek można złożyć:

• e-mailem na adres urzędu podany w BIP albo na stronie gminy,
• na adres do e-Doręczeń urzędu (ADE), jeśli masz własną skrzynkę,
• listem albo osobiście w kancelarii urzędu,
• ustnie do protokołu, w godzinach przyjmowania skarg i wniosków.

Uwaga na ePUAP. Od 1 stycznia 2026 r. zakończył się okres przejściowy e-Doręczeń i to one są podstawowym kanałem elektronicznej korespondencji z urzędami. Pismo wysłane przez ePUAP może zostać uznane za nieskutecznie doręczone. Starsze poradniki, także nasze, wymieniają ePUAP jako dobrą drogę. Dziś lepiej z niej zrezygnować.

Natomiast bez przeszkód możesz skorzystać z poczta elektronicznej, o czym na swojej stronie przypomina Główny Urząd Nadzoru Budowlanego przypomina, podkreślając, że postępowanie w sprawie skarg i wniosków jest odformalizowane. Urząd powinien więc rozpatrzyć wniosek wysłany na jego publiczny adres e-mail tak samo jak pismo papierowe.

Obowiązkowo podaj imię, nazwisko i adres. Wniosek bez tych danych urząd zostawi bez rozpoznania. Wniosek kierujesz do organu, który może sprawy dopilnować. W gminie to zwykle wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Jeśli trafisz pod zły adres, urząd ma obowiązek przekazać pismo właściwemu organowi i cię o tym zawiadomić.

Co musi zrobić urząd

Urząd ma odpowiedzieć bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca (art. 244 w zw. z art. 237 § 1 KPA). Jeśli nie zdąży, musi w tym terminie napisać, co już zrobił i kiedy skończy (art. 245).

Odpowiedź nie musi być pozytywna. Urząd powinien jednak poinformować o sposobie załatwienia wniosku, a odmowę uzasadnić faktycznie i prawnie (art. 247 w zw. z art. 238). Masz wtedy na piśmie, dlaczego chodnika nie będzie. Takie pismo przydaje się na sesji rady, w rozmowie z radnym albo w lokalnej gazecie. Często sam sygnał od mieszkańców wystarcza, żeby sprawa trafiła do budżetu na kolejny rok.

Za złożenie wniosku nikt nie może cię ukarać ani narazić na jakikolwiek uszczerbek (art. 225 KPA).

Gdy urząd milczy albo zbył cię byle czym

Art. 246 KPA daje dwie drogi do skargi:

• urząd nie odpowiedział w miesiąc ani w terminie, który sam wyznaczył (§ 2),
• odpowiedział, ale jesteś niezadowolony ze sposobu załatwienia wniosku (§ 1).

Skargę na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta rozpatruje rada gminy (art. 229 pkt 3 KPA). Trafia ona na komisję skarg, wniosków i petycji, a potem na sesję. Sprawa staje się więc jawna i radni muszą się do niej odnieść.

Natomiast nie możesz iść z tą sprawą do sądu administracyjnego. Odpowiedź na wniosek nie jest decyzją administracyjną, więc nie da się jej zaskarżyć do WSA. Tym różni się wniosek z art. 241 od wniosku o informację publiczną.

Wzór wniosku

Skopiuj, uzupełnij i wyślij na adres e-mail urzędu. Najważniejsze są trzy rzeczy: co dokładnie proponujesz, dlaczego i gdzie.

Miejscowość, data

Imię i nazwisko
Adres do korespondencji
Adres e-mail

Wójt / Burmistrz Gminy [nazwa]
[adres urzędu]

WNIOSEK
na podstawie art. 241 Kodeksu postępowania administracyjnego

Wnoszę o [konkretne działanie, np. wybudowanie chodnika
wzdłuż ul. Polnej, na odcinku od przychodni do przystanku
autobusowego].

Uzasadnienie
[Opisz problem: kogo dotyczy, jak często, od kiedy.
Np.: Mieszkańcy codziennie przechodzą tędy do przychodni.
Po deszczu ścieżka zamienia się w błoto, a piesi schodzą
na jezdnię. Możesz dołączyć zdjęcia lub listę podpisów.]

Proszę o odpowiedź na adres e-mail podany powyżej.

Podpis

Jeśli piszesz w imieniu grupy, dopisz pozostałe osoby albo dołącz listę podpisów. Zachowaj kopię z datą wysłania. Od niej liczysz miesiąc.

Prawa są do używania

Wniosek z art. 241 to najprostszy sposób, żeby gmina oficjalnie dowiedziała się o problemie. Jego wysłanie nie zajmie dużo czasu. Jeśli urząd zignoruje twoje pismo, napisz do nas – pomożemy zaplanować kolejny krok.