Wydawało się, że dzięki wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 2016 r. pytania z egzaminów dla lekarzy będą jawne. I rzeczywiście są – ale dopiero po 5 latach i nie dla wszystkich. A co z pytaniami egzaminacyjnymi diagnostów laboratoryjnych? Czekamy, aż w tej sprawie wypowie się NSA.

Jawność egzaminów organizowanych pod auspicjami państwa

Egzamin gimnazjalny, egzamin maturalny, egzamin wstępny na aplikację adwokacką, egzamin wstępny na aplikację radcowską, egzaminy dla prawników (m.in. adwokacki i radcowski) – pytania ze wszystkich tych egzaminów są jawne. Dla osób, które do nich podchodzą, jest to ważne – mogą dzięki temu poznać ich formę, technikę formułowania pytań, a w końcu sprawdzić swoją wiedzę poprzez rozwiązanie egzaminów z lat minionych.

Dlaczego więc utajniać pytania z egzaminów medycznych?

Argumentem jest to, że niektóre z pytań się powtarzają. To zaś miałoby sprawiać, że do zdania egzaminu nie wystarczy szeroka wiedza medyczna, a „wykucie” odpowiedzi na pytania z lat minionych, co miałoby negatywnie wpłynąć na rzetelność egzaminu. Jednak 7 czerwca 2016 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym orzekł, że ustawowe ograniczenie jawności pytań z egzaminów medycznych jest niezgodne z Konstytucją (tu opisaliśmy zmagania o jawność pytań egzaminacyjnych: Niejawne egzaminy lekarskie. Co robić, gdy zawiodły instytucje?).

W uzasadnieniu wyroku czytamy:

Wyrok Trybunału w niniejszej sprawie umożliwi dostęp do testów wykorzystanych w trakcie egzaminów, które już się odbyły.

Czy rzeczywiście tak się stało?

Wysłaliśmy do Centrum Egzaminów Medycznych wniosek o udostępnienie pytań z egzaminów. W odpowiedzi przeczytaliśmy, że „należy rozstrzygnąć charakter stanowiska Trybunału Konstytucyjnego i jego skutki prawne w analizowanej sprawie”. Przedłużono w związku z tym termin do załatwienia naszego wniosku. Ostatecznie odmówiono nam udostępnienia pytań egzaminacyjnych.

Więcej w tekście: Trybunał Konstytucyjny orzekł i co z tego?

Po wyroku TK – istotna zmiana prawa

W trakcie postępowania przed Trybunałem wpłynął do Sejmu rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3763/VII kadencja), który przewidywał istotne zmiany także w przepisach ustawy o lekarzach, dotyczących egzaminów medycznych. W świetle przewidywanych zmian pytania egzaminacyjne nie podlegają udostępnieniu na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, zobaczą je jedynie osoby przystępujące do egzaminów.

Następnie, już po wyroku TK o jawności tych pytań, dokonano następnej nowelizacji (21 października 2016 r.). Zgodnie z nią pytania wraz z poprawnymi odpowiedziami będą udostępniane dopiero po 5 latach od przeprowadzonego egzaminu.  

Spory o ujawnienie pytań egzaminacyjnych diagnostów laboratoryjnych

Pod koniec 2016 r. zwróciliśmy się do Centrum Egzaminów Medycznych o udostępnienie treści testów i pytań testowych Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego Diagnostów Laboratoryjnych oraz treści zadań egzaminów ustnych i praktycznych PESDL, przeprowadzonych w latach 2014, 2015 i 2016 r., zatem o udostępnienie pytań z egzaminów, które już się odbyły. Dyrektor CEM odmówił udostępnienia informacji, powołując się na przepisy ustawy o diagnostyce laboratoryjnej, które mają wprowadzać tajemnicę obejmującą pytania egzaminacyjne. W grę wchodził głównie przepis art. 30w ust. 5 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej, zgodnie z którym testy i pytania testowe oraz zadania egzaminów ustnych i praktycznych nie podlegają udostępnianiu na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Jest to zatem regulacja podobna do tej, którą oceniał Trybunał Konstytucyjny, a która odnosiła się do pytań egzaminacyjnych lekarzy.

Decyzję dyrektora CEM utrzymał Minister Zdrowia, dlatego też skierowaliśmy skargę na decyzję do WSA w Warszawie. Wskazaliśmy w niej, że ograniczenie dostępności informacji o treści testów i pytań testowych Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego Diagnostów Laboratoryjnych oraz zadań egzaminów ustnych i praktycznych stanowi niedopuszczalne ograniczenie prawa do informacji publicznej, znajdującego swoją gwarancję w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zwróciliśmy uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 czerwca 2016 r. (K 8/15), który, naszym zdaniem, należy odnieść też pomocniczo do naszej sprawy, ponieważ dotyczył on jawności pytań egzaminacyjnych lekarzy, czyli podobnej problematyki.

WSA w Warszawie w wyroku z 6 października 2017 r. (II SA/Wa 454/17), uwzględnił naszą skargę, ale nie dlatego, że podzielił nasze racje. Uznał, że w sprawie nie było potrzebne wydanie decyzji administracyjnej, gdyż przepisy ustawy o diagnostyce laboratoryjnej wprowadzają inny tryb dostępu do żądanych informacji, a zatem zastosowania w ogóle nie znajdzie ustawa o dostępie do informacji publicznej.

Poza tym w pięciu punktach WSA w Warszawie wyjaśnił, dlaczego się z nami nie zgadza:

1. Po pierwsze, brak jest podstaw, aby przepis art. 30w ust. 5 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej uznać za niekonstytucyjny, albowiem dopóki niekonstytucyjności tej nie stwierdził Trybunał Konstytucyjny poprzez stosowny wyrok, przepis korzysta z domniemania prawnego konstytucyjności.
2. Po drugie, regulacja prawna dotycząca dostępu do pytań z PESDL nie jest tożsama z ówczesnymi przepisami art. 14a ust. 11 oraz art. 16 r. ust. 12 zd. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2015 r. poz. 464, ze. zm.), o których niezgodności z Konstytucją RP orzekł Trybunał Konstytucyjny w przedmiotowym wyroku.
3. Po trzecie, o niekonstytucyjności danego przepisu Trybunał Konstytucyjny orzeka wprost, określając w swoim wyroku precyzyjnie o jaki przepis chodzi. Nie należy z faktu stwierdzenia niekonstytucyjności danego przepisu, samodzielnie dowodzić niekonstytucyjności innego, wskazując jedynie na podobne (lecz nie tożsame) stany faktyczne, do których przepis ten się odnosi oraz wskazując, iż podobne (lecz nie tożsame) grupy adresatów obu porównywanych przepisów.
4. Po czwarte, jak wynika z normy art. 61 Konstytucji, powszechny dostęp do informacji jest prawem konstytucyjnym, jednakże nie jest prawem bezwzględnym i może zostać ograniczony poprzez stosowne ustawy szczególne.
5. Po piąte, tekst jednolity ustawy o diagnostyce laboratoryjnej został ogłoszony w dniu 30 grudnia 2016 r., a zatem znacznie po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wspomnianego wyroku z dnia 7 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. K 8/15.

Od wyroku WSA w Warszawie złożyliśmy skargę kasacyjną. Czekamy na jej rozpatrzenie. Liczymy, że NSA pochyli się nad zgodnością z Konstytucją RP art. 30w ust. 5 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej.