Sprawozdanie merytoryczne Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska za 2024 rok

Prezentujemy skrócone podsumowanie działalności Watchdoga w 2024 roku.

Rok 2024 okiem Watchdoga

W 2024 roku kontynuowaliśmy intensywne działania na rzecz ochrony prawa do informacji, wzmacniania przejrzystości życia publicznego i wspierania aktywności obywatelskiej. Jednym z najważniejszych wydarzeń był wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który uznał, że odmowa udostępnienia kalendarzy spotkań władz Trybunału Konstytucyjnego stanowiła naruszenie art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wyrok ten wzmocnił pozycję organizacji społecznych jako strażników debaty publicznej i potwierdził obowiązek udostępniania istotnych informacji przez władze.

Równolegle angażowaliśmy się w prace legislacyjne – monitorowaliśmy propozycje zmian dotyczące Centralnego Rejestru Umów oraz kontynuowaliśmy działania na rzecz reformy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wspólnie z krajową i międzynarodową koalicją działaliśmy na rzecz przeciwdziałania SLAPP-om – postępowaniom mającym na celu uciszenie krytyki wobec dziennikarzy i aktywistów. Organizowaliśmy w tym temacie konferencje, szkolenia, a także zapewniliśmy pomoc prawną w 12 sprawach. Nasze działania wspierała kampania „Walcz ze SLAPP!”, dzięki której zebraliśmy część środków na wsparcie dla ofiar takich działań.

W ramach poradnictwa prawnego odnotowaliśmy rekordową liczbę 1561 zgłoszonych do nas spraw, a nasze narzędzie do prowadzenia monitoringów obywatelskich (fedrowanie.siecobywatelska.pl) zostało wykorzystane przez różne organizacje do badania funkcjonowania szkół, ochrony środowiska czy działalności instytucji publicznych.

Aktywnie uczestniczyliśmy również w inicjatywach międzynarodowych (CEELI, Meijers Committee, CASE, K-Monitor) i pracach nad przystąpieniem Polski do Open Government Partnership (Partnerstwa Otwartego Rządu).

Prowadziliśmy szeroko zakrojone działania edukacyjne – kursy, warsztaty, spotkania lokalne, Szkołę Inicjatyw Strażniczych i zloty osób działających na rzecz jawności i praw człowieka.

Podróżowaliśmy po Polsce i spotykaliśmy się z mieszkańcami w ramach “Jawności w drodze”.

Wzmocniliśmy także komunikację – rozpoczęliśmy cykl “Okiem Watchdoga”, opublikowaliśmy ponad 260 tekstów, rozwijaliśmy obecność w mediach społecznościowych.

Zmiany związane z masowym wykorzystaniem sztucznej inteligencji już w 2023 roku otworzyły nam nowe możliwości. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w projekcie Sprawdzamyjakjest.pl, który w 2024 został zakończony, i przez półtora roku inwestowaliśmy we wprowadzenie rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję do analizy pozyskiwanych w drodze dostępu do informacji dokumentów.

Kampania 1,5% przyniosła 1 495 533,70 zł, którymi wsparło nas ponad 6,3 tys. osób.

W 2024 roku kontynuowaliśmy współpracę z Fundacją dla Polski/Funduszem im. Ludwiki i Henryka Wujców przy organizacji konkursu na dotacje z Funduszu Watchdogów. Stowarzyszenie przekazało do Funduszu kwotę 253 tys. złotych (pochodzącą z 1,5% odpisu podatku) na dotacje dla organizacji strażniczych oraz wydelegowało dwie ekspertki do oceny wniosków.

Nasze działania w liczbach

1 – w 2024 roku wygraliśmy naszą pierwszą sprawę przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
8 – liczba ekspertek i ekspertów tworzących zespół poradni prawnej Stowarzyszenia.
8 – inicjatyw strażniczych otrzymało wsparcie z Funduszu Watchdogów.
154 – tyle wyroków zapadło w sądach administracyjnych w 2024 r. w sprawach zainicjowanych przez nas i tych, do których się przyłączyliśmy jako organizacja społeczna.
252 – tyle tekstów opublikowaliśmy, z czego 180 na stronie siecobywatelska.pl, a 72 na stronie informacjapubliczna.org
1 561 spraw – to rekordowa liczba spraw zgłoszonych do poradni prawnej Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska w 2024 roku, z tego
1032 sprawy zostały zgłoszone przez mieszkańców i mieszkanki.
1 945 – tyle wniosków o informację publiczną złożyliśmy w 2024 roku, z czego 146 zostało wysłanych bezpośrednio (za pośrednictwem poczty elektronicznej, tradycyjnej oraz ePUAP),
a 1 799 za pomocą naszego systemu Fedrowanie (fedrowanie.siecobywatelska.pl) w ramach prowadzonych przez nas monitoringów.
2 607 – tyle wniosków wysłaliśmy dodatkowo, w ramach współpracy z partnerami, za pośrednictwem systemu fedrowanie.siecobywatelska.pl
5 029 – tyle wniosków o informację publiczną wysłały inne organizacje, korzystając z naszej platformy fedrowanie.siecobywatelska.pl

Wiodące tematy działań

W 2024 roku kontynuowaliśmy intensywne działania na rzecz ochrony prawa do informacji, wzmacniania przejrzystości życia publicznego i wspierania aktywności obywatelskiej.

Kluczowe sposoby działania

Rzecznictwo

W 2024 roku podejmowaliśmy działania rzecznicze związane z:

centralnym rejestrem umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych,
budowaniem podstaw pod zmiany ustawy o dostępie do informacji,
przystąpieniem Polski do Partnerstwa Otwartego Rządu,
przygotowaniem wkładu do raportu UE o praworządności,
egzekwowaniem odpowiedzialności wobec funkcjonariuszy,
przygotowaniem legislacji dotyczącej SLAPP.

Litygacja strategiczna

Orzeczenie ETPC
21 marca 2024 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał wyrok w sprawie skargi złożonej przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska przeciwko Polsce (sygn. 10103/20). Sprawa dotyczyła odmowy udostępnienia przez Trybunał Konstytucyjny kalendarzy spotkań Prezes Julii Przyłębskiej i Wiceprezesa Mariusza Muszyńskiego za okres od 1 stycznia do 6 lipca 2017 roku.

Trybunał uznał, że odmowa dostępu do kalendarzy spotkań stanowiła naruszenie artykułu 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który gwarantuje wolność wyrażania opinii, w tym prawo do otrzymywania informacji. W uzasadnieniu podkreślono, że informacje te miały istotne znaczenie dla debaty publicznej, a organizacje pozarządowe pełnią rolę „strażników publicznych” (ang. public watchdog), monitorujących działania władz i chroniących demokratyczne procesy.

Jednocześnie Trybunał nie stwierdził naruszenia w odniesieniu do odmowy udostępnienia rejestru wejść do budynku Trybunału Konstytucyjnego, uznając, że TK nie miał obowiązku prowadzenia takiego rejestru.

Poradnictwo

W 2024 roku poradnia prawna Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska odnotowała rekordową liczbę 1561 zgłoszonych spraw, co stanowi znaczący wzrost w porównaniu z 1306 sprawami z 2023 roku. Najczęstsze problemy zgłaszane przez użytkowników obejmowały kwestie związane z informacją przetworzoną, wątpliwości co do charakteru informacji publicznej, niepełne lub wymijające odpowiedzi na wnioski oraz odmowy udostępnienia informacji z powodu prywatności.

W ubiegłym roku rozpoczęliśmy w naszej poradni pomoc w sprawach SLAPP (czyli działań prawnych podejmowanych przeciw udziałowi w debacie publicznej), a zakończyliśmy udzielanie porad w zakresie funduszu sołeckiego.

Edukacja

Jawność w drodze

W 2024 roku Stowarzyszenie zrealizowało pierwszą edycję projektu „Jawność w drodze” – cyklu spotkań z mieszkańcami i mieszkankami o jawności i sprawach ważnych lokalnie. Gościliśmy w sześciu miejscowościach, a tematyka spotkań była dostosowana do lokalnych potrzeb. Działanie miało na celu nie tylko edukację i upowszechnianie wiedzy, ale też wsparcie i wzmocnienie lokalnych aktywistów i aktywistek.

Szkolenia dla radnych, sołtysów, urzędników

W 2024 roku prowadziliśmy działania edukacyjne w różnych częściach kraju, kierowane do przedstawicieli społeczności lokalnych i administracji. Podczas spotkania liderów wiejskich i sołtysów w Mikorzynie poprowadziliśmy warsztaty dotyczące dostępu do informacji i roli mieszkańców w kontroli działań władz. W Smugach wystąpiliśmy w ramach warsztatów dla radnych i sołtysów, prezentując temat „Atrybuty radnego” i omawiając narzędzia służące skutecznemu pełnieniu mandatu. Dodatkowo jesienią zrealizowaliśmy dwa odpłatne szkolenia dla urzędników – w Siechnicach i Lichnowach – poświęcone obowiązkom informacyjnym administracji publicznej.

Zjazdy antywypaleniowe

W 2024 roku zorganizowaliśmy dwa zjazdy antywypaleniowe, kierowane do osób zaangażowanych społecznie, aktywistów i pracowników organizacji obywatelskich.

Szkoła Inicjatyw Strażniczych

W ramach rekrutacji do VII edycji Szkoły Inicjatyw Strażniczych wpłynęło 151 zgłoszeń, z których wybrano 22 uczestników i uczestniczki z całej Polski. Program Szkoły realizowany był w formule hybrydowej – obejmował kurs online z zakresu praw człowieka i dostępu do informacji, cykl webinariów tematycznych oraz trzy zjazdy stacjonarne. Dodatkowo zaplanowano zjazd poświęcony dobrostanowi i higienie pracy strażników obywatelskich. Ważnym elementem programu było również praktyczne prowadzenie monitoringów przez uczestników. Efekty swojej pracy zaprezentowali osobom uczestniczącym w Zlocie Fanek i Fanów Jawności we wrześniu 2024 r.

(Bez)nadzieja małej i dużej gminy

W 2024 roku zrealizowano trzecią edycję kursu „(Bez)Nadzieja małej i dużej gminy”, skierowanego do osób aktywnych w lokalnych społecznościach, takich jak mieszkańcy gmin, radni, sołtysi oraz osoby zainteresowane działalnością samorządową. Do udziału zgłosiło się ponad 500 osób. Program kursu obejmował osiem webinariów oraz kurs online, poruszający tematy związane z prawami człowieka, dostępem do informacji publicznej i funkcjonowaniem samorządu. Uczestnicy mieli dostęp do materiałów szkoleniowych, mogli korzystać z poradni prawnej oraz uczestniczyć w zamkniętej grupie dyskusyjnej. W kursie ostatecznie wzięło udział i ukończyło go ponad 400 osób z całej Polski.

Kurs antyslappowy – Solidarni przeciw SLAPP

W 2024 roku kontynuowaliśmy rozpoczęty we wrześniu 2023 roku we współpracy z Prague Civil Society Centre (PCSC) program szkoleniowy skierowany do prawników i aktywistów dotyczący SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation).

III Zlot Fanek i Fanów Jawności

W dniach 28–29 września 2024 roku w Pruszkowie pod Warszawą odbył się trzeci Zlot Fanek i Fanów Jawności, organizowany przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska. W wydarzeniu wzięło udział ponad 100 osób z całej Polski – aktywistów i aktywistek, radnych, sołtysów, dziennikarzy, samorządowców, naukowców oraz mieszkańców zainteresowanych tematyką jawności i prawa do informacji.

Zlot Obrończyń i Obrońców Praw Człowieka

W dniach 29–30 listopada 2024 roku w Warszawie odbył się trzeci Zlot Obrończyń i Obrońców Praw Człowieka, organizowany przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych. Jednym z partnerów wydarzenia była Sieć Obywatelska Watchdog Polska, która zorganizowała warsztaty pt. „Jak bronić się przed dezinformacją? ABC fałszywych informacji i narzędzia weryfikacji treści”.

Monitoringi

W 2024 roku, korzystając z naszego narzędzia do masowej wysyłki wniosków o informację, skierowaliśmy do różnych instytucji wnioski obejmujące m.in. takie tematy, jak:

Pytania o liczbę wniosków o informację w 2023 roku m.in. w sądach apelacyjnych/okręgowych/rejonowych, aresztach śledczych, zakładach karnych, Okręgowych Dyrekcjach Służby Więziennej, Ośrodkach Szkolenia Służby Więziennej, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oraz samorządowych kolegiach odwoławczych – na potrzeby pozyskania danych do raportu o stanie jawności wysłaliśmy w 2024 roku łącznie 1410 wniosków o informację z pytaniami o to, jaka była skala wnioskowania w tych instytucjach w 2023 roku.
Karty płatnicze w ministerstwach.
Doradcy Marszałków Sejmu i Senatu.
Nagrody w ministerstwach.
Kontrole punktów gastronomicznych w nadmorskich miejscowościach.
Zespoły eksperckie istniejące w ministerstwach.
Liczba spraw typu SLAPP skierowanych przez Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych przeciwko organizacjom, dziennikarzom, wydawcom, osobom aktywistycznym, mieszkańcom i innym osobom.
Zwolnienia lekarskie w policji – w kontekście akcji Lucyna.

Wystąpienia i stanowiska

W 2024 roku Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska wielokrotnie zabierało głos poprzez publikacje stanowisk i poparcie zmian legislacyjnych zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Oto najważniejsze przykłady:

Apel o zniesienie odpowiedzialności karnej za zniesławienie.
Stanowisko ws. zakazu reklamy politycznej Google w Europie.
Apel organizacji społecznych do koncepcji wdrożenia EMFA.
Apel w sprawie zmiany ustawy o zgromadzeniach.
Uwagi organizacji społecznych do założeń do ustawy medialnej.
Oświadczenie w sprawie konieczności zakazu prowadzenia mediów przez władze samorządowe.
Stanowisko w sprawie poprawki Senatu RP do ustawy o ochronie sygnalistów.
Wkład do raportu Unii Europejskiej o praworządności w 2024 roku.
Społeczne propozycje zmian w Kodeksie Wyborczym.

Sieciowanie się

W 2024 roku wspólnie ze Stowarzyszeniem 61 kontynuowaliśmy prowadzenie koalicji “Zaczyn”, skupiającej organizacje wokół uczciwości wyborów, edukacji obywatelskiej oraz działań profrekwencyjnych. Wśród działań podejmowanych przez Koalicję w 2024 roku znalazły się m.in.:

dzielenie się materiałami do edukacji obywatelskiej o wyborach,
współpraca przy wypracowywaniu zmian do kodeksu wyborczego,
współpraca przy rzecznictwie zmian kodeksu wyborczego.

We współpracy z Fundacją Odpowiedzialna Polityka, przeprowadziliśmy w 2024 roku ogólnopolski monitoring wykorzystania zasobów publicznych w kampanii samorządowej, którego celem było dokumentowanie przypadków nadużywania przewagi przez urzędujących kandydatów oraz promowanie równości szans w wyborach, a dzięki współpracy z Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, wzięliśmy udział w obserwacji wyborów w Gruzji.

Nasza przedstawiciela wzięła też udział w programie Open World Kongresu Stanów Zjednoczonych, obserwując wybory w USA.

Sieciowanie w 2024 roku to również udział w ogólnopolskiej akcji Tour de Konstytucja, udostępnienie naszego narzędzia do prowadzenia monitoringów innym organizacjom oraz współpraca międzynarodowa.

Pełne sprawozdanie merytoryczne dostępne jest tutaj >> Sprawozdanie merytoryczne Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska za 2024 rok. <<

Sprawozdanie finansowe z działalności w 2024 roku dostępne jest w Biuletynie Informacji Publicznej Watchdoga na stronie: https://bip.siecobywatelska.pl/userfiles/file/Sprawozdania

Wszystkie powyższe działania nie byłyby możliwe bez wsparcia naszych darczyńców, którym niezmiernie dziękujemy!

Po to, żeby działać, potrzebujemy Twojego wsparcia finansowego. Utrzymujemy się m.in. dzięki wpłatom z 1,5% podatku i darowiznom.

Chcemy, żeby ludzie mieli dostęp do sprawdzonych, rzetelnych i wiarygodnych informacji o tym, jak rządzący podejmują decyzje dotyczące naszego zdrowia, bezpieczeństwa czy gospodarki. Pilnujemy, żeby ludzie wiedzieli, co robi władza niezależnie od tego, kto ją sprawuje.

Aktualności