Prawie dokładnie rok temu, tragiczne wydarzenia na kijowskim Majdanie uruchomiły klocki domina, które w zawrotnym tempie zmieniły poczucie bezpieczeństwa w Europie. 20 lutego żołnierze Berkutu zaatakowali demonstrujących od kilku miesięcy obywateli. Wydawałoby się, że po takich wydarzeniach trudno będzie się ludziom pozbierać. A oni zakasali rękawy i ruszyli do roboty.
Pozwoliliśmy sobie na to nawiązanie, gdyż jesteśmy wzruszeni. Sieć Obywatelska OPORA – nasi wieloletni przyjaciele z Ukrainy – ogłasza dziś wyniki, prowadzonego już po raz drugi, Indeksu Obywatelskości największych ukraińskich miast.
Dlaczego wzrusza nas to wydarzenie? Po pierwsze trudno nam nie podziwiać konsekwencji OPORY w cierpliwym zmienianiu ukraińskiej rzeczywistości. Państwo jest słabe, ale oni działają. Członkinie i członkowie OPORY to w większości trzydziestolatkowie, którzy jako studenci byli aktywni podczas Pomarańczowej Rewolucji w 2004 roku. Potem stworzyli imponującą ogólnoukraińską organizację i zaczęli działać. Zeszłoroczne tragiczne wydarzenia ich nie ominęły.
Na Majdanie zginął jeden z nich.
Przez cały rok żyli pamięcią o Nim, organizowali odczyty poezji i spotkania. A jednocześnie konsekwentnie i systematycznie kontynuowali to, co zaczęli wcześniej, czyli mierzenie obywatelskości w miastach Ukrainy. W 2013 roku zbadali 11 miast, a w 2014 wszystkie stolice regionów (24) z wyjątkiem Autonomicznej Republiki Krymu. O Ługańsku i Doniecku piszą tak:
„w związku z rosyjską okupacją regionu Ługańska i Doniecka oraz z faktem, że organizacje terrorystyczne mają wpływ na funkcjonowanie tamtejszego samorządu, zbadaliśmy tylko te obszary które są regulowane przez ogólnoukraińskie prawo”.
W każdym mieście badano proobywatelskość Prezydenta – na którą składała się przejrzystość działań, udostępnianie dokumentów, otwartość na kontakty z mieszkańcami i rozliczalność. Sprawy te nie były równoważne i najwyżej punktowana była otwartość na kontakty z mieszkańcami, czyli organizowanie otwartych spotkań, możliwość umówienia się na indywidualną wizytę, brak barier architektonicznych w urzędzie dla osób z niepełnosprawnościami, istnienie telefonu do kontaktu z mieszkańcami, organizowanie wysłuchań publicznych i konsultacji, możliwość składania elektronicznych wniosków do Prezydenta, istnienie obywatelskich ciał doradczych, działów ds. kontaktów z organizacjami obywatelskimi, korzystanie przez Prezydentów z nowoczesnych kanałów komunikowania się.
Oceniano też urzędy miast – przejrzystość ich struktury i wykonywane funkcje, udostępnianie dokumentów, otwartość na obywateli, dostępność usług i rozliczalność urzędu. Tym razem najwyżej punktowano „rozliczalność” polegającą na raportowaniu obywatelom o wykonanej pracy co najmniej dwa razy do roku za pomocą raportów, które są szeroko upowszechniane. Oczekiwano informowania o postępowaniach z wnioskami o informację publiczną, raportowania o wydatkach, zbyciu majątku komunalnego, a także badania efektywności wykonywania prawa.
Pod lupę wzięto też rady miejskie, gdzie oceniano przejrzystość struktury, jawność dokumentacji, otwartość na mieszkańców i rozliczalność. Najwyżej oceniano jawność dokumentacji związanej z pracami rady, czyli odpowiednio wczesne informowanie o posiedzeniach, ich programach i projektach uchwał, istnienie elektronicznego systemu głosowania i publikowanie list obecności, wyników głosowania imiennego, interpelacji, informacji o wysokości diety, prowadzenie transmisji obrad oraz publikowanie uchwał i protokołów.
Brzmi znajomo, prawda? I tu dochodzimy do drugiego powodu naszych wzruszeń. Sieć Obywatelska Watchdog Polska i Sieć Obywatelska OPORA wspólnie uczyły się działać. Zaczęliśmy w 2007 roku. Po trzech latach wymieniliśmy się już wszystkimi doświadczeniami dotyczącymi prowadzenia monitoringu, edukacji grup strażniczych i przejrzystości działania administracji. Przez kolejne cztery lata każda organizacja działała w swoim kraju, każda w innych warunkach. Oczywiście kontaktowaliśmy się i przyjaźniliśmy przez cały czas. I oto jesteśmy w tym samym miejscu jeśli chodzi o rozwój narzędzi i charakteru działań. I my, i OPORA, działamy jako ogólnokrajowa sieć, obie organizacje interesuje otwieranie lokalnych instytucji publicznych i nawet pomysły na to, co ważne, mamy podobne – wystarczy porównać z niektórymi naszymi samorządowymi postulatami.
25 lutego 2015 roku, na konferencji w Kijowie zatytułowanej „Watchdogi na poziomie lokalnym – jak kształtować dobre rządzenie”, Agnieszka Podgórska i Krzysztof Izdebski podzielą się tym, co wydarzyło się w Polsce przez ostatnie cztery lata. Opowiedzą o Publicznym Rejestrze Umów, o tym jak korzystamy z nowych technologii w Polsce i o tym jak chcemy otwierać samorząd. Dowiedzą się jak OPORA tworzyła swój Indeks Obywatelskości. Mamy nadzieję, że wciąż będziemy dla siebie wzajemnie inspirujący!
Komentarze