W 2023 roku głośno było o wydatkach Lasów Państwowych na promocję w prawicowych mediach. O skali tego zjawiska miał świadczyć raport z działalności Centrum Informacyjnego Lasów Państwowych w 2022 roku. Zapytaliśmy nie tylko o niego, ale też o wydatki na promocję wszystkich siedemnastu Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych. Z udostępnionych nam informacji wynika, że w 2022 roku Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych wydały ponad 3 miliny na promocję i ogłoszenia w mediach. 

Skompletowanie wszystkich danych, o które wnioskowaliśmy, zajęło nam niecałe dwa lata. To niezły wynik, biorąc pod uwagę fakt, że większość Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych nie chciała udostępnić informacji i musieliśmy iść do sądu, w niektórych przypadkach aż do dwóch instancji. Ale gdy przypomnimy sobie, że teoretycznie powinniśmy te dane otrzymać najpóźniej po 14 dniach kalendarzowych (tak przewiduje ustawa o dostępie do informacji publicznej), to nie ma szczególnych powodów do radości.

W międzyczasie Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w Lasach Państwowych kontrolę dotyczącą „Gospodarki majątkowej i finansowej Lasów Państwowych”. Raport pokontrolny wkrótce będzie dostępny, ale dziennikarzom Gazety Wyborczej udało już się do niego dotrzeć. A my przedstawiamy historię naszych zmagać z Lasami Państwowymi o dostęp do informacji i dane, które udało nam się pozyskać.

Raport Centrum Informacyjnego Lasów Państwowych

Centrum Informacyjne zażądało doprecyzowania wniosku, ponieważ nie wskazaliśmy formy udostępnienia informacji. Zasugerowaliśmy, by przesłano dane w takiej formie, w jakiej Centrum je posiada lub jaka jest dla niego najwygodniejsza. W odpowiedzi przeczytaliśmy, że skoro nie doprecyzowaliśmy formy udostępnienia, choć wymaga tego ustawa, to pozostawiają wniosek bez rozpatrzenia.

Mariusz Sepioło z Frontstory i Sebastian Klauziński z OKO.press podobny wniosek o informację wysłali przed nami i wskazali formę udostępnienia. W odpowiedzi Centrum stwierdziło, że „nie posiada żądanych informacji w oczekiwanej przez nas formie” i specjalnie dla nas musiałoby zebrać potrzebne dane. – piszą w swoim tekście.

Sepioła i Klauziński wiedzieli, jakiego typu informacje znajdą w raporcie:

Nasze źródła w Lasach Państwowych potwierdzają: publikacje w prasie zlecają nadleśnictwa, a Centrum Informacyjne (CILP) refinansuje poniesione przez nie wydatki. Chodzi o to, żeby omijać procedury zamówień publicznych: każde wychodzące z instytucji państwowej zlecenie o wartości wyższej niż 130 tys. zł netto musi być przedmiotem przetargu i musi zostać ogłoszone publicznie.

Złożyliśmy skargę na bezczynność i 14 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny ją uwzględnił (IISAB//Wa 476/23), zobowiązując Dyrektora Centrum Informacji do realizacji wniosku w ciągu 14 dni od dnia doręczenia wyroku. W kwietniu 2024 roku otrzymaliśmy raport. Czytamy w nim o praktyce, o której wspominali dziennikarze Frontstory i OKO.press.:

Dodatkowo w 2022 roku Centrum Informacyjne LP podjęło współpracę z jednostkami LP na promocję Lasów Państwowych w mediach. Realizowane były cykle artykułów, audycji tematycznych, wydania specjalne dodatków okolicznościowych, publikacje online i kampanie wizerunkowe (w sumie 69 spraw). Lasy Państwowe promowane były zarówno w mediach regionalnych we wszystkich województwach (prasie, internecie i telewizji, w tym regionalnych oddziałach TVP i Polskiego Radia), jak i tytułach ogólnopolskich, takich jak: „Sieci”, „Do Rzeczy”, „Gość Niedzielny”, dzienniki grupy wydawniczej Polska Press czy wPolityce.pl.

W raporcie wymienione są wszystkie tytuły prasowe, w których promowały się Lasy Państwowo, nie wskazano jednak, ile to kosztowało.

Wydatki na reklamę Regionalnych Dyrekcji

Nasze pytanie o wydatki na reklamę i promocję w 2022 roku trafiło do wszystkich siedemnastu Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych. Odpowiedziało 5 z nich — z Krosna, Łodzi, Szczecina, Warszawy i Zielonej Góry (udostępnione dane prezentujemy poniżej).

11 Regionalnych Dyrekcji uznało, że nasz wniosek dotyczy informacji przetworzonej i żądało wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego. W odpowiedzi przypomnieliśmy, że wyszukanie informacji nie jest jej wytworzeniem, więc nie mamy do czynienia z informacją przetworzoną, lecz prostą. Nasze argumenty nie przekonały leśników i wnioski pozostawiono bez rozpatrzenia, a my złożyliśmy skargi na bezczynność.

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Olsztynie uznała z kolei, że nasz wniosek nie dotyczy informacji publicznej i tu też skończyło się złożeniem skargi na bezczynność.

We wszystkich 12 sprawach sąd przyznał nam rację, zobowiązując Regionalne Dyrekcje do rozpatrzenia wniosku.

7 Regionalnych Dyrekcji po przegranej w sądzie zdecydowało się udostępnić wnioskowane informacje. Kiedy zobaczyliśmy zestawienie przesłane przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Toruniu, w którym jest tylko jedna pozycja, przypomnieliśmy sobie wezwanie do wykazania interesu publicznego, które otrzymaliśmy od tej instytucji. Uzasadnienie wyglądało następująco:

Żądane informacje, obejmujące zestawienie ze sobą szeregu pojedynczych informacji, wymagają podjęcia twórczej pracy polegającej na przetworzeniu tychże informacji do formy oczekiwanej przez wnioskodawcę.

Taki jest efekt twórczej pracy, poprzedzonej półrocznym oczekiwaniem i sprawą w sądzie administracyjnym:

Regionalne Dyrekcje składają skargi kasacyjne

5 Regionalnych Dyrekcji — w Olszynie, Lublinie, Katowicach, Gdańsku i Białymstoku zaskarżyło wyroki WSA do Naczelnego Sądu Administracyjnego. To oznaczało minimum roczne oczekiwanie na ostateczne rozstrzygnięcie. Skargi Regionalnych Dyrekcji z Olsztyna, Gdańska, Białegostoku i Lublina zostały oddalone, a RDLP w Katowicach swoją skargę wycofała. Ostatecznie wszystkie Regionalne Dyrekcje udostępniły nam informacje, o które wnioskowaliśmy.

W poniższej tabeli umieściliśmy otrzymane dane, zestawiając je od najwyższych wydatków do najniższych. Najwięcej na promocję w mediach wydała RDLP w Katowicach — ponad 900 tysięcy złotych, a najmniej RDLP w Warszawie, bo przeznaczyła na ten cel 0 zł. Łącznie wydatki Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych na reklamę i promocję w mediach w 2022 roku wyniosły 3 048 557 zł. Większość RDLP poza obecnością w lokalnych mediach (szczególnie w Polska Press) inwestowała też w promocję w ogólnopolskich tytułach. I tak na przykład Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Katowicach w 2022 roku na promocję w „Do Rzeczy” wydała 147600 zł. Tyle samo powędrowało do „Super Expressu” i „Naszego Dziennika”.  A w zestawieniu udostępnionym przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Gdańsku najwyższa kwota – 129 150 zł — widnieje przy tygodniku „W sieci”.