13 czerwca 2025 roku wspólnie z Helsińską Fundacją Praw Człowieka przekazaliśmy Ministerstwu Sprawiedliwości nasze uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (UDER32). Projekt miał wprowadzić przepis pozbawiający organizacje społeczne – działające na prawach strony – prawa do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wspólnie apelowaliśmy o wycofanie projektu i rzetelne konsultacje. Tego samego dnia resort na portalu X ogłosił, że w związku z licznymi uwagami wycofuje się z tej propozycji i przekazuje projekt do konsultacji.
SKARGA KASACYJNA NADRZĘDNYM PRAWEM ORGANIZACJI SPOŁECZNYCH
Skarga kasacyjna jest i będzie ważnym prawem organizacji społecznych w ramach uczestniczenia na prawach strony w postępowaniach sądowo-administracyjnych.
W zakresie projektu deregulacyjnego (nr w wykazie prac…
— Min. Sprawiedliwości (@MS_GOV_PL) June 13, 2025
Treść opinii
Naszym zdaniem proponowana zmiana drastycznie ogranicza prawo do sądu, łamie zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, a także narusza zasadę równości stron i rzetelnego procesu gwarantowane zarówno przez Konstytucję RP, jak i prawo międzynarodowe.
Organizacje społeczne pełnią kluczową rolę w obronie interesu publicznego – praw człowieka, praworządności i ochrony środowiska. Odbieranie im prawa do zaskarżania orzeczeń sądów I instancji to uderzenie w społeczeństwo obywatelskie i osłabienie kontroli nad administracją publiczną.
Rażące są również braki formalne i proceduralne w procesie przygotowania projektu – powstał on poza strukturami administracji rządowej, bez ujawnienia autorów i z pominięciem wymogów jawności oraz konsultacji społecznych.
W opinii zwracamy także uwagę, że zarzuty projektodawców o „nadużywaniu” skarg kasacyjnych przez organizacje społeczne nie znajdują potwierdzenia w danych. Według informacji z Ministerstwa Sprawiedliwości, organizacje społeczne wnoszą jedynie ok. 250 skarg kasacyjnych rocznie, co stanowi zaledwie 1,3% wszystkich takich skarg wpływających do NSA.
Projekt w proponowanym przez resort kształcie może również naruszać zobowiązania międzynarodowe Polski, w tym Konwencję z Aarhus i dyrektywy unijne dotyczące prawa środowiskowego, które wymagają zapewnienia społeczeństwu – w tym NGO – realnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
Obawy organizacji budzi też sposób uregulowania instytucji amicus curiae – tzw. przyjaciela sądu. Proponowane brzmienie przepisu może – wbrew intencjom – ograniczyć możliwość składania opinii przez organizacje społeczne i uzależnić ją wyłącznie od woli sądu.
Komentarze