Gdyńskie standardy jawności

Przedstawiamy sprawozdanie Martyny Regent, członkini Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, z działań na rzecz jawności życia publicznego przeprowadzonych w Gdyni między 01.07.2024 a 30.11.2024 r. Prezentowany raport zawiera propozycje rozwiązań zwiększających transparentność działania organów władzy i ułatwiających prowadzenie działań strażniczych. Projekt był realizowany w ramach grantu Funduszu Obywatelskiego im. Ludwiki i Henryka Wujców dla lokalnych watchogów.

1. Wstęp

Gdyńskie Standardy Jawności to zbiór gotowych do wdrożenia przez nowe władze Gdyni rozwiązań zwiększających transparentność podejmowanych przez nią procesów decyzyjnych, ułatwiających dostęp do informacji oraz pomagających mieszkańcom w prowadzeniu działań strażniczych. Dzięki udostępnieniu dokumentacji przebiegu projektu i wzorów pism, rozwiązania są możliwe do skopiowania w innych polskich samorządach. Proponowane rozwiązania zostały wypracowane na podstawie serii rozmów indywidualnych, otwartych spotkań z przedstawicielami starej i nowej władzy, obecnymi i dawnymi urzędnikami, przedsiębiorcami i mieszkańcami Gdyni.

Wiosną 2024 r. w Gdyni zmieniła się władza, a w skład nowej weszli przedstawiciele ruchów miejskich, w których przez lata działałam. Realizując projekt, wykorzystywałam relacje z osobami, które znały moją działalność i wartości, jakimi się kieruję. Jednakże trudnością były stawiane zarzuty stronniczości oraz działania we własnym interesie (m.in. postrzegano rzecznictwo i proponowanie rozwiązań zamiast wysyłania skarg sądowych jako odstąpienie od działań strażniczych). Dlatego ważnym jest pokazanie i przedstawienie podjętych działań, upublicznienie rejestru spotkań i korzyści.

2. Cel projektu

Celem projektu było wypracowanie Gdyńskich Standardów Jawności — standardów działania nowych władz samorządowych w postaci zbioru gotowych rozwiązań, które zwiększą przejrzystość działania obu organów — prezydenta i rady miasta. Wdrożenie tych narzędzi powinno usprawnić prowadzenie działań strażniczych. Przy czym wypracowywanie
i wprowadzenie konkretnych zmian powinno zostać poprzedzone procesem konsultacyjnym, uwzględniającym szerokie grono interesariuszy, w dialogu z władzą, praktykami i ekspertami oraz być na bieżąco poddawane ocenie i ewaluacji.

Poprzez publikację raportu i całości dokumentacji przeprowadzonych działań chcę osiągnąć również efekt edukacyjny. Taki też cel przyświecał upublicznianiu poszczególnych działań w postaci postów na Facebooku i poddawanie dyskusji zagadnień i proponowanych rozwiązań dotyczących standardów jawności w samorządzie. Zaangażowanie do uczestnictwa w projekcie osób wpływowych w mieście, rozpoznawalnych, niekoniecznie bezpośrednio związanych z samorządem, ale też tych, które pełnią funkcje publiczne oraz będących silnymi interesariuszami (biznes), których transparentność działań jest szczególnie interesująca w kontekście funkcjonowania miasta, dało szansę na otwarcie procesu i zaciekawienie projektem szerszej publiczności. Zdefiniowanie jawności życia publicznego pod kątem prawnym, a także granic jawności w szerokim kontekście, posłużyło zainteresowaniu projektem i stworzeniu możliwości przedstawienia efektów pracy nowej grupie osób, spowodowało zainspirowanie zupełnie nowego grona odbiorców działaniami lokalnymi i przykładami pism, które można skierować do urzędu gminy, aby zaproponować u siebie ich lokalne wdrożenie.

3. Kontekst projektu – zmiana władzy w Gdyni

Projekt wpisuje się w kontekst zmian, jakie dokonały się w wyniku wyborów samorządowych wiosną 2024, po których w Gdyni nastąpiła zmiana — prezydent, który rządził 26 lat, nie wszedł do drugiej tury wyborów. Jednym z ważniejszych czynników jego porażki był brak jawności jego działań, którego efekty w ostatniej kadencji stały się dla mieszkańców widoczne. Stało się tak dzięki działaniom ruchów miejskich i organizacji, które patrzyły władzy na ręce i nagłaśniały naruszenia. Organizacje te, których byłam częścią, jako jedna z liderek stowarzyszenia Miasto Wspólne, zdecydowały się na start do rady miasta, co skończyło się sukcesem.

Decyzja o starcie w wyborach spowodowała, że nasze wspólne działania w kontekście monitorowania władzy zakończyły się. Zgodnie z § 13 ust. 5 Statutu Stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska w przypadku, gdy członek lub członkini decyduje się na start w wyborach m.in. samorządowych, następuje skreślenie z listy członków i członkiń. Jako członkini Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska monitorowałam przebieg wyborów, działając we współpracy z Fundacją Odpowiedzialna Polityka oraz z zaangażowanymi mieszkańcami Gdyni.

W styczniu 2024 odbywałam pierwszą wizytę w delegaturze Krajowego Biura Wyborczego w Słupsku, gdzie w trybie dostępu do informacji publicznej zapoznałam się ze sprawozdaniami finansowymi lokalnych komitetów wyborczych z wyborów samorządowych, które odbyły się w 2018 roku. Dzięki zbadaniu sprawozdań i szkoleniu z zasad finansowania kampanii wyborczych, w kampanii wiosną 2023 przeprowadziłam monitoring nadużywania zasobów publicznych. Dotyczył on rządzącego w Gdyni ugrupowania „Samorządność Wojciecha Szczurka” i komitetu wyborczego powołanego przez to środowisko. Moja kolejna wizyta w delegaturze miała miejsce w sierpniu 2024 i dotyczyła sprawozdań komitetów lokalnych, między innymi sprawozdania finansowego komitetu wyborczego zwycięskiego ugrupowania „Gdyński Dialog” – przeglądałam je na potrzeby tego projektu.

Zaangażowanie w tworzenie programów i kampanię wyborczą ugrupowań opozycyjnych ograniczyłam do promowania postulatów jawnościowych, ze względu na możliwość pojawienia się zarzutów o brak bezstronności. Ważną częścią tego działania były publicznie składane przez kandydatów obietnice wyborcze, uzyskiwane poprzez konkretne pytania do kandydatów, np.:

Po pierwszej turze wyborów samorządowych w Gdyni jasne było, że otwiera się przestrzeń na nowe pomysły i rozwiązania oraz na zmianę myślenia o samorządzie – na zastąpienie wodzowskiego stylu rządzenia wizją współpracy i wspólnoty w działaniu. Wtedy właśnie zdecydowałam się moje dotychczasowe działania przekształcić w ten konkretny projekt.

Działaniem poprzedzającym projekt był monitoring nadużywania zasobów w kampanii wyborczej 2024,  materiały własne.

4. Zaplanowany przebieg i metodologia projektu

Zamierzeniem mojego projektu było wylobbowanie w Gdyni jak najszerszego pakietu rozwiązań zwiększających transparentność działań władzy, z wykorzystaniem dostępnych mi kanałów komunikacji, ich zasięgów i możliwości bezpośredniego dotarcia do przedstawicieli nowej władzy oraz łatwiejszego, po zmianie politycznej, kontaktu z urzędnikami i osobami zaangażowanymi w lokalną politykę.

5. Zrealizowany przebieg projektu

5.1. Przygotowania i trudności

Mimo, że projekt realizowany był w 2024 r., to myślenie o tym, czego dotyczył, rozpoczęły się jeszcze przed oficjalnym podjęciem decyzji ruchów miejskich o wspólnym starcie w wyborach samorządowych, które miało miejsce w listopadzie 2023 roku. Na długo przed starałam się współbudować koalicję wokół idei przejrzystości oraz wokół tez wypracowanych przez Kongres Ruchów Miejskich. Nie wszystkie środowiska identyfikujące się jako „ruchy miejskie” były zgodne co do postulatów związanych z tymi drugimi. Sceptyczny był Gdyński Dialog, którego nieformalny lider – Zygmunt Zmuda-Trzebiatowski był dla aktywistów miejskich osobą mało wiarygodną jako współtwórca i wieloletni współpracownik ugrupowania Wojciecha Szczurka. W wyniku licznych rozmów, latem 2023 r. uformowała się Koalicja Ruchów Miejskich. Ich decyzja o starcie była powodem mojej rezygnacji z członkostwa w stowarzyszeniu Miasto Wspólne. W związku z tym skupiłam się na dwóch działaniach:

  • monitorowaniu nadużywania zasobów publicznych w prekampanii i kampanii wyborczej wyborów samorządowych 2024 roku (we współpracy z Fundacją Odpowiedzialna Polityka), zgłaszaniem (na policję, prokuraturę i do KBW) nieprawidłowości sygnalizowanych przez mieszkańców,
  • promowaniem idei transparentności samorządu jako ważnej części programów wyborczych wszystkich komitetów, które zdecydują się na start.

Wraz z innymi lokalnymi aktywistami nagrywałam i transmitowałam posiedzenia komisji rady. Kluby radnych, a potem kandydatów podczas spotkań wyborczych pytałam o konkretne jawnościowe rozwiązania. Wyjaśniałam wagę prawa do informacji osobom usiłującym namówić mnie do startu w wyborach.

Trudnością w projekcie były relacje z przedstawicielami grup, których zaangażowanie w negocjacje kampanijne, a następnie negocjowanie własnej silnej pozycji w nowym układzie, stanowiły priorytet działań w okresie trwania projektu. Oczekiwanie mojego zaangażowania się w bieżące tematy politycznie, a wykraczające poza zakres zaplanowanych przeze mnie działań, odbierało przestrzeń
na wspólną, pogłębioną dyskusję nad zagadnieniami, nad którymi na bieżąco pracowałam. Komentowałam tylko niektóre z bieżących „gorących” tematów,  jedynie takie, z których mogłam wyciągnąć wnioski możliwe do przełożenia na konkretne jawnościowe rekomendacje. Mieszkańców zwracających się do mnie z konkretnymi problemami z dostępem do informacji, znacznie wykraczającymi poza projekt, kierowałam do osób (prawników, dziennikarzy lub wyspecjalizowanych w odpowiedniej tematyce organizacji pozarządowych), które mogłyby je wesprzeć.

Pozycja osoby bezstronnej, odmawiającej udziału w nieformalnych negocjacjach nowych funkcji dla aktywistów z nową władzą, a wywodzącej się z jednego ze środowisk, które skutecznie wystartowało w wyborach, bywała komentowana jako oczekiwanie na powołanie na własne stanowisko i stanowiło przedmiot domysłów, a nawet pomówień. Jest to po części zrozumiałe.
W Gdyni nie było dotychczas miejsca na działalność rzeczniczą. W mieście, w którym jedno środowisko rządziło przez trzy dziesięciolecia, w którym elity doskonale się znały, wiele spraw było załatwianych w sposób nieformalny, przy pomocy relacji osobistych, a działalność kontrolna i strażnicza kojarzyła się wyłącznie z nagłaśnianiem i zgłaszaniem nieprawidłowości, a nie proponowaniem zmian.

Działania przybliżające aktywność stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska były bardzo pomocne w wyjaśnieniu opinii publicznej, czym jest działanie na rzecz prawa do informacji i na czym polega działalność strażnicza lokalnego watchdoga. W maju 2024 roku odbyło się spotkanie w Gdyni w ramach projektu Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska ”Jawność w drodze”, na którym pojawili się lokalni aktywiści, nie tylko z Gdyni.

Spotkanie „Jawność w drodze”Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, maj 2023 (fot. Karol Tomczak)

5.2. Odbiorcy projektu

Działania w ramach projektu były ukierunkowane przede wszystkim na odbiorców śledzących moje działania lokalne w mediach społecznościowych poprzez prywatny profil w serwisie Facebook https://www.facebook.com/martyna.regent, który od kilku lat wykorzystuję do publikowania postów relacjonujących moje działania strażnicze. Publikowane posty dotyczyły zagadnień omawianych na indywidualnych spotkaniach, zachęcających do dyskusji i zgłaszania własnych uwag i pomysłów. Spotykały się z dużym odzewem na prywatnych komunikatorach i pozwalały planować kolejne spotkania wokół omawianych tematów. Posługiwałam się hashtagami #standardyjawności i #jawnośćsprzyja, dzięki czemu powstawały odnośniki do zasobów Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska dotyczących prawa. Wybór takiej formy profilu nie był przypadkowy – nie pełnię funkcji publicznej, a narzędzia partycypacji, które wykorzystuję, są dostępne dla każdego mieszkańca.

Niektóre z postów, osiągając duże zasięgi, były inspiracją dla autorów artykułów w mediach lokalnych. Publikacje pojawiały się w Dzienniku Bałtyckim, tygodniku Zawsze Pomorze, Trojmiasto.pl, dziendobrypomorze.pl, w Gazecie Świętojańskiej i w grupach lokalnych w mediach społecznościowych.

Wyjściu poza zamknięty krąg znajomych i osób obserwujących profil służyła organizacja dwóch spotkań stacjonarnych w gdyńskiej kawiarni Kosmos, pod hasłem „Jawność w Kosmosie”:

  • 07.11.2024 r. „Wiedza/Władza – spotkanie z Szymonem Osowskim” (z udziałem około 30 osób)
  • 14.11.2024 r. „Granice jawności – spotkanie z Patrykiem Różyckim ” (z udziałem około 30 osób)

Oba spotkania przybliżały w sposób ogólny tematykę prawa do informacji i prywatności osób publicznych oraz pełniących funkcje publiczne.

Dodatkowo, dzięki Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, 07.11.2024 r. odbyło się stacjonarne szkolenie urzędników Urzędu Miasta Gdyni z prawa do informacji. Wzięło w nim udział blisko 60 osób na stanowiskach naczelników i kierowników samodzielnych referatów.

Jednak najważniejszą częścią projektu było ponad 30 spotkań i rozmów indywidualnych, które odbyłam od początku lipca do końca listopada. Rozmówcy zgłaszali się do mnie sami w odpowiedzi na ogłoszenie (media społecznościowe, biuletyn Ratusz) lub ja zgłaszałam się bezpośrednio do nich.

Wynikiem wszystkich wymienionych działań jest ten raport oraz udostępniony na Google Drive zestaw dokumentów, inspiracji i wzorów pism do urzędu do wykorzystania we własnej gminie: https://drive.google.com/drive/folders/1GkWu8Bix3bay14JNG_vamZC8hjtXUaCv?usp=drive_link

Grafiki „Jawność w Kosmosie”, Zofia Chamienia 2024

Wycinki z biuletynu Ratusz, w tym moje ogłoszenie „Pomóż stworzyć transparentne miasto”, wrzesień 2024

5.3. Spotkania otwarte

W listopadzie odbyły się dwa otwarte spotkania stacjonarne w kawiarni Kosmos w Gdyni pod hasłem: Jawność w Kosmosie. Dotyczyły one tematyki prawa do informacji oraz granic prywatności osób publicznych oraz pełniących funkcje publiczne.

Pierwsze spotkanie obejmowało podstawowe zagadnienia prawa dostępu do informacji publicznej i przybliżało działalność Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. „Wiedza/Władza – spotkanie z Szymonem Osowskim” zgromadziło różnorodne grono słuchaczy, w tym wielu przedstawicieli nowej władzy – przewodniczącego rady miasta i radnych, a także gości z innych gmin prowadzących w nich działania o charakterze strażniczym. Drugie spotkanie „Granice jawności – spotkanie z Patrykiem Różyckim” dotykało tematu granic jawności w sztuce.
W rozmowie z artystą Patrykiem Różyckim poruszyliśmy kwestie naruszeń i potrzeby ochrony prywatności osób niepełniących funkcji publicznych, a także konsekwencje działań osób aktywistycznych związanych z ich własną prywatnością i wpływie tych działań na ich relacje osobiste.

5.4. Szkolenie z zakresu prawa do informacji

Szkolenie przeprowadzone przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska dla pracowników Urzędu Miasta 7 listopada 2024 r. miało przede wszystkim pokazać, że jawność ma szerszy charakter niż sam dostęp do informacji publicznej i należy ją rozpatrywać w kontekście wolności wypowiedzi jako prawo do informacji. Zostały również omówione wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnośnie do jawności oraz tego jak to wpływa na dostępność informacji w Polsce.
W drugiej części szkolenie dotyczyło stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej. Link do prezentacji.

5.5 Spotkania indywidualne

Poniższa lista obejmuje kluczowe spotkania, które miały  wpływ na przebieg projektu
i przełożenie na wybór konkretnych rekomendacji. Poza wymienionymi w tabeli spotkaniami odbyłam dziesiątki rozmów telefonicznych i krótszych rozmów z osobami niepełniącymi funkcji publicznych. Informowałam je o prowadzonych działaniach i prosiłam o wskazanie osób,
z którymi mogłabym porozmawiać na temat transparentności działań gdyńskiej władzy
i urzędników. Źródłem kontaktów były też dyskusje w mediach społecznościowych i wiadomości kierowane do mnie przez prywatne komunikatory.

Tablica informacyjna w Urzędzie Miasta Gdyni, materiały własne

W celu stworzenia możliwości spotkań z urzędnikami i osobami pełniącymi funkcje publiczne oraz rozmów kuluarowych z politykami, starałam się pojawiać w urzędzie podczas sesji rady miasta i posiedzeń komisji rady. Podczas sesji wrześniowej został mi udzielony głos przez przewodniczącego rady miasta Tadeusza Szemiota.

Link do nagrania i protokołu:

Brałam udział w wydarzeniach, które stwarzały możliwość rozmów z osobami pełniącymi funkcje publiczne lub związanymi z samorządem, między innymi: festiwal Opener, Ladies Jazz Festival, Gala Wolności Słowa, gala otwarcia Festiwalu Filmowego w Gdyni (zaproszenie, które nie było imienne, zdobyłam w ramach wymiany z radnym Łukaszem Piesiewiczem za bilet do kina na ten sam film) czy II Kongres Kultury Pomorskiej, do którego zostałam zaproszona jako osoba prowadząca warsztaty (bardzo przydatne
w stworzeniu projawnościowych rekomendacji dla instytucji kultury) i finałowy panel (o tematyce zbieżnej z tematem projektu). Te dwa działania w ramach Kongresu nie były częścią projektu
i zostały sfinansowane przez Fundację Pomysłodalnia, natomiast były one inspiracją do odbycia bardzo owocnych spotkań z ludźmi kultury w kuluarach i poza nimi.

Link do programu:

L.p.DATAOSOBYMIEJSCETEMAT SPOTKANIA
1.05.07.2024Aleksandra KosiorekOpener Festival (pani prezydent była uczestniczką panelu obywatelskiego w strefie NGO)-Kalendarz spotkań - w przygotowaniu.
-Poinformowanie o projekcie Gdyńskie Standardy Jawności i zamiarze umówienia się na oficjalne spotkanie.
2.06.07.2024Piotr Wyszomirski oraz przedstawiciele Bryzy, m.in.: Sławomir Januszewski
Piotr Węgorek
Gdynia- Poinformowanie o projekcie Gdyńskie Standardy Jawności
-na propozycję P. W. utworzenia think-tanku „Synergia”
– Określiłam warunki i ograniczenia przyszłej współpracy (kwestia startu Bryzy w wiosennych wyborach i chęć startu w kolejnych za 5 lat stanowiły dla mnie ograniczenie do włączenia się we wspólne działania, które mogłyby zostać wykorzystane politycznie).
- Wyraziłam chęć współpracy przy projekcie monitoringu gdyńskich radnych (Link) w zakresie głosowań istotnych dla jawności.
3.16.07.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaRelacje władzy i biznesu w Gdyni, udział biznesu w kampaniach wyborczych zwycięskich ugrupowań w Gdyni, związki polityczne z władzami Rumi.
4.21.07.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaAngażowanie młodych w tematy samorządowe, jak wychodzić z tematem prawa do informacji poza aktywistyczno-polityczną bańkę.
5.22.07.2024Larysa Kramin – radna miasta
Beata Nawrocka – dyrektorka Gdyńskiego Centrum Kultury
Konsulat Kulturywejściówki/bilety dla radnych na festiwale i imprezy kulturalne organizowane przez firmy zewnętrzne
6.23.07.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniakompetencje naczelników
kwestie jawności trybu zatrudniania i kompetencji pracowników urzędu za rządów Wojciecha Szczurka

ankiety anonimowe w ramach oceny przełożonych – wczesne wykrywanie mobbingu, nacisków

Krótka historia urzędowych afer – jak zamiata się sprawy pod dywan.
7.24.07.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaTechniczne aspekty trasmisji komisji online
jak w praktyce przebiega współpraca gdyńskiego urzędu z firmami zewnętrznymi z branży wideo, warunki techniczne i zasoby urzędu.
830.07.2024Radni miejscysesja Rady Miasta, UM Gdyniakonkurs na skarbnika, aktualne konkursy na stanowiska
907.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejSopotKalendarze spotkań – Sopot, Gdańsk
1009.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaFinansowanie prywatnych klubów sportowych ze środków publicznych – zasady, zalety, mechanizmy

Jak duży wpływ na władzę mieli i mają kibice Arki Gdynia.
1111.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaRelacje władzy z biznesem, finansowanie imprez sportowych, spółki gminne.
1211.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdańskNadużycia wykorzystywania lokali i nieruchomości miejskich.
1325.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaRelacje urzędników z deweloperami, jak zwiększyć jawność procesów planowania przestrzennego.
1428.08.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejSłupskjak będąc laikiem sprawdzać wynagradzanie zaangażowania biznesu w kampanie wyborcze.
1530.08.2024Aleksandra Kosiorek, Tomasz Augustyniak, Aleksandra Gosk, Mieczysław StrukGdańskkalendarze spotkań, posiedzenia komisji, relacje samorządów Trójmiasta
161.09.2024Joanna SliwińskaUM GdyniaGdynia w mediach społecznościowych,
Biuletyn Ratusz.
1716.09.2024Osoby nie pełniące funkcji publicznejGdańskkonkursy grantowe a relacje władzy z NGO
1819.09.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaNepotyzm a kontrola nadzoru budowlanego, koszty środowiskowe omijania przepisów przez urzędników w Gdyni i Trójmieście
1923.09.2023Aleksandra KosiorekUM GdyniaO projekcie, o publikacji protokołów z posiedzeń kolegium w kalendarzu spokań, rejestrze wniosków udip, propozycja przeprowadzenia szkolenia urzędników, ankiety dla pracowników
2023.09.2023Radni:
Dudziński
Anisowicz
Kramin
Teatr Muzyczny, gala otwarcia Festiwalu Filmowego w GdyniDarmowe wejściówki na imprezy kulturalne dla urzędników i radnych
2124.09.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdańskciała doradcze, finansowanie kultury i zapobieganie nepotyzmowi oraz konfliktom interesów, przejrzystość udzielania dotacji i konkursów
2225.09.024Łukasz Kobus,
Aleksandra Kosiorek,
Tadeusz Szemiot
Sesja rady, UM Gdyniatrzy indywidualne rozmowy o konkretnych rozwiązaniach (wnioski i deklaracje podsumowane na wrześniowej sesji)
2325.09.2024Łukasz PiesiewiczGdyniaPrzebieg projektu, aktualne tematy na komisjach i w urzędzie, prace komisji dotyczące zakresu raportu o stanie gminy
2430.09.2024Osoby nie pełniące funkcji publicznychGdańskO wejściówkach dla radnych na imprezy kulturalne, o konkursach na dyrektorów, o przyznawaniu grantów, o nierówności w dostępie do środków publicznych dla kultury pozainstytucjonalnej, o nadużyciach w instytucjach kultury
2502.10.2024Ewa PuszkiewiczSopoto standardach jawności i szkoleniach dla urzędników
2602.10.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejSopoto Pomorskiej Radzie Kultury
2716.10.2024Osoby nie pełniące funkcji publicznychGdańskO standardach w pomorskiej kulturze
2817.10.2024Osoby nie pełniące funkcji publicznychFilharmonia Kaszubska WejherowoO standardach w pomorskiej kulturze
2920.10.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaO relacjach, aferach i nadużyciach w gdyńskich instytucjach kultury
3021.10.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaO powiązaniach władzy i kultury w Trójmieście i jak to się przekłada na jej finansowanie
3122.10.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejSopotO stanie instytucji kultury po zmianie władzy
3225.10.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaO sytuacji związków zawodowych w teatrze Miejskim i konkursie na dyrektora
3321.11.2024Kobiety zainteresowane radą kobiet, w tym radne: Larysa Kramin, Monika Strzałkowska, Beata HorałaGdyniaO jawności powiązań członków ciał doradczych z władzą – pokrewieństwo, zatrudnienie, granty, w kontekście powstającej Rady Kobiet
3421.11.2024Osoba nie pełni funkcji publicznejGdyniaO niejawnym lobbingu i zobowiązaniach wyborczych
3528.11.2024Aleksandra KosiorekUM GdyniaPodsumowanie projektu, o rejestrze korzyści i edukacji antykorupcyjnej

6. Zebrane rekomendacje

BIP – Biuletyn Informacji Publicznej

PropozycjaSzanseRekomendacja
1.Rejestr wniosków udipRejestr wniosków złożonych w trybie dostępu do informacji publicznej i udzielonych na nie odpowiedzi pozwala uniknąć odpowiadania ponownie na podobne zapytania, zdejmując pracę z urzędników, edukuje mieszkańców w jaki sposób zadawać pytania.Tworzenie kopii do udostępnienia na etapie wytworzenia według określonych kryteriów (przepisy, wyroki, ustawa o informacjach niejawnych), anonimizacja na etapie wytworzenia.
2.Jawne informacje o najważniejszych osobach w mieścieJawne, zbiorcze, łatwo przeszukiwalne informacje o radnych i osobach pełniących funkcje publiczne: głosowania, kadencje, stanowiska, link do rejestru KRS, oświadczenia majątkowe, osoby na stanowiskach kierowniczych zatrudniane w spółkach komunalnych i instytucjach miasta.Zorganizowanie hackatonu/warsztatu z udziałem urzędników Gdyńskiego Centrum Kontaktu, programistów oraz aktywistów aktywnie korzystających z Biuletynu i osób często składających wnioski udip.

3.Łatwiejsze przeszukiwanie, przydatne zasobyCykliczna aktualizacja zasobów uzależniona od tematyki wniosków udip, zapytań i interpelacji radnych, ewaluacja i uzupełnianie, ale też prowadzenie ewaluacji prowadzonego BIPu w oparciu o zasady wynikające z ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego.Temat zasobów BIP był częścią szkolenia urzędników.
4.Etatowy urzędnik odpowiedzialny za udostępnianie informacjiOsoba odpowiedzialna za udostępnianie wniosków i aktualizację wszystkich miejskich zasobów BIP, działająca na rzecz realizacji prawa do informacji każdego mieszkańca.

Wsparcie dla urzędników udostępniających informacje, którzy nie mają specjalistycznego przygotowania i doświadczenia w udostępnianiu informacji, ale też koordynacja polityki jawności w Urzędzie Miasta.
Zadanie jest rozdzielone na różne osoby o różnym stopniu wiedzy, co utrudnia pracę urzędu i jest powodem niejasności, powoduje też niechęć mieszkańców korzystających z prawa do informacji, których spotka negatywne doświadczenia

Organ wykonawczy – prezydent i urząd miasta

PropozycjaSzanseRekomendacja
5.Kalendarz spotkań prezydenta z załączonymi notatkamiJeśli nie mamy nic do ukrycia, to po co zostawiać pole do podejrzeń.Kalendarz spotkań prezydent miasta Gdyni udostępniono w czasie trwania projektu, brakuje mu jeszcze kilku funkcjonalności:
- krótkich notatek o omawianych na spotkaniach zagadnieniach,
- załączonych protokołów ze spotkań Kolegium Prezydenta,
- niezwłocznej aktualizacji.
6.Rejestr korzyści majątkowychWszystkich osób pełniących funkcje publiczne (naczelnicy, kierownicy samodzielnych referatów, dyrektorzy jednostek miejskich, spółek gminnych i instytucji kultury).Trwają przygotowania do wdrożenia, rekomendacją jest jak najszerszy zakres osób objętych obowiązkiem udostępniania przyjętych korzyści w rejestrze.
7.Anonimowe ankiety dla urzędnikówOchrona przed mobbingiem i konsekwencjami służbowymi, wczesne wykrywanie nadużyć.Wykorzystanie aplikacji Gdynia.pl, która zawiera moduł ankietowania (Gdyńskie Centrum Kontaktu).
8.Sprawozdanie z działań lobbingowych z każdego wydziału i jednostki miastaLobbing jest pozytywny, o ile przebiega w sposób jawny.
Jawność zapobiega korupcji i buduje zaufanie wyborców.
Poza lobbingiem zarejestrowanym ujętym w ustawie, warto udostępniać w BIP-ie listę podmiotów, z którymi odbyły się spotkania wraz z krótkimi notatkami dotyczącymi poruszanych na spotkaniach zagadnień.
Procedurę uzupełniania danych można utworzyć na bazie procedury dotyczącej rejestru korzyści.
9.Jawne Biuro Planowania Przestrzennego Miasta GdyniJest to struktura bardzo podatna na lobbing, a zmiana ustawy jest dużym wyzwaniem dla całego miasta.
- Dyskusje publiczne już przed przystąpieniem do prac planistycznych (na etapie składania wniosków) i wykorzystanie modelu Gdyni, który znajduje się aktualnie w InfoBoxie do wizualizacji dokumentów planistycznych w trakcie opracowania.
- Wydanie miejskiego przewodnika po procesach planistycznych i udziale w nim mieszkańców.

- Otwarcie BPPMG na media społecznościowe, utworzenie własnej strony internetowej usprawniającej partycypację mieszkańców online.

Ciała doradcze i jednostki pomocnicze

PropozycjaSzanseRekomendacja
10.Rejestr imiennych głosowań rad dzielnicW sprawach o znaczeniu ogólnomiejskim głosowania radnych dzielnicowych na mocy uchwały powinny być imienne, aby umożliwić mieszkańcom działania kontrolne.

Wyszukiwarka powinna umożliwiać sprawdzanie jak głosowała konkretna osoba.

Im wcześniej opublikowany będzie porządek obrad otwartych dla mieszkańców posiedzeń rad i ciał doradczych, tym większa szansa na ich zaangażowanie w temat.
Rekomendacja 2/3 – hackaton BIP.
11.Sprawna publikacja w BIP porządku obrad i protokołów z posiedzeń rad dzielnic oraz ciał doradczych
12.Zapewnienie odpolitycznienia ciał doradczych przy prezydencieCiała doradcze nie mogą same podejmować żadnych wiążących rozstrzygnięć, ale ich niezależność jest ważna ze względu na jawność formułowanych uwag, opinii i rekomendacji. Dlatego powinny reprezentować różne środowiska, ich skład powinien zapewnić jak najszerszy udział w pracach rady osób nie związanych z administracją samorządową.

Warunki rekrutacji do rad powinny zawierać postanowienia regulujące wyłączenia uniemożliwiające powołanie w skład rady osób powiązanych osobowo lub kapitałowo z organem, aby zapewnić ich bezstronność.

Wszelkie powiązania finansowe i rodzinne z organami władzy powinny być jawne.
Zapewnienia dotyczące proponowanych mechanizmów zostały zawarte w materiałach pokonsultacyjnych dotyczących utworzenia Rady Kobiet. Ważne jest, żeby zaimplementować je we wszystkich pozostałych ciałach doradczych w mieście.

Instytucje kultury

PropozycjaSzanseRekomendacja
13.Transparentne konkursy na dyrektorówOtwarcie możliwości rozwoju kultury lokalnej i powiewu świeżości.Trwają trzy postępowania konkursowe, rekomendacją jest szerokie informowanie o ich przebiegu w lokalnych mediach, sprawne udostępnianie dokumentów w BIP
na bieżąco.
14.Wysłuchania publiczne jako element konkursuPubliczne uwiarygodnienie kompetencji kandydata.

Zaangażowanie w wybór ekspertów w danej dziedzinie niewchodzących w skład komisji konkursowej i zaangażowanie środowiska, na które wybór osoby na stanowisko będzie miało największy wpływ.
Rekomendacja zastosowania wysłuchania publicznego w jednym z konkursów „na próbę” i sprawdzenie za pomocą ankiety, jak oceniają to mieszkańcy.
15.Spełnienie obowiązków informacyjnych w BIP przez każdą instytucjęProwadzenie BIP przez instytucję kultury i jego aktualizacja jest ustawowym obowiązkiem każdej z nich.

Udostępnianie jak największej ilości danych o ich funkcjonowaniu ma ogromne znaczenie, bo niedofinansowana, oparta na wielu zależnościach środowiskowych kultura jest bardzo trudnym polem dla utrzymywania dyscypliny finansów publicznych i standardów zatrudnienia.
Rekomendacja 2/3 – hackaton BIP.
16.Otwarte dane – uzupełnienie danych o kulturze
17.Wejściówki na imprezy kulturalne dla polityków – regulacjaPrzyjmowanie przez polityków zaproszeń i biletów na imprezy kulturalne finansowane ze środków publicznych, na których podział mają oni wpływ, ma silne zabarwienie korupcyjne, dlatego wymaga ścisłych regulacji.Zaproszenia powinny być wyłącznie imienne, żeby uniemożliwić ich wymianę lub sprzedaż.

Ścisłe określenie na zaproszeniu, w jakiej roli dana osoba bierze udział w wydarzeniu (zgodnie z jej obowiązkami służbowymi) wraz z obowiązkiem informowania o źródle korzyści (nazwa podmiotu, który sfinansował imprezę).

Obowiązek wzmianki – podania pełnej nazwy instytucji kultury w każdej relacji z uczestnictwa z wydarzeniu - w celu jej promocji.

Rada miasta

PropozycjaSzanseRekomendacja
18.Transmisje online posiedzeń komisji rady miastaZwiększa to szansę na partycypację obywatelską przez edukację mieszkanców i zrozumienie przez nich mechanizmów zarządzania miastem.

Zachęci to radnych do bardziej pilnej pracy nad dokumentami przed posiedzeniem komisji.
Potrzebna zmiana statutu gminy.
Na początek można uruchomić transmisje w serwisie YouTube i posłużyć się kamerą konferencyjną, łączącą się automatycznie z WIFI i kanałem YouTube miasta, docelowo (po zmianach statutowych) transmisje powinny być dostępne w systemie do transmisji sesji (eSesja).

Czynności wykonuje osoba protokołująca.

Przewodniczący komisji informuje członków komisji i pozostałych uczestników o transmisji na początku posiedzenia i przypomina o ich obowiązkach i ewentualnych sankcjach związanych z naruszeniami RODO.
19.Dobre praktyki – etyka radnychZatrudnienie radnych w spółkach gminnych, porzucanie mandatu dla stanowiska urzędniczego, głosowanie we własnej sprawie, nadużywanie zasobów publicznych w kampanii wyborczej – złe praktyki najczęściej przekazywane są w radach z kadencji na kadencję. Unikanie ich jest kwestią edukacji.Szkolenie z zakresu konfliktu interesów w polskich samorządach i dobrych praktyk.
Wasze propozycje!
20.Czytelniku! Masz swój pomysł?Prześlij go na adres:

martyna.regent@siecobywatelska.pl

7. Sukcesy

Za sukcesy wynikające z przeprowadzenia projektu Gdyńskie Standardy Jawności uważam:

  • publikację kalendarza spotkań prezydent miasta Gdyni Aleksandry Kosiorek,
  • zawarcie w treści umowy koalicyjnej zapisów dotyczących transparentności,
  • konkursy na dyrektorów instytucji kultury i stanowiska urzędnicze,
  • porządkowanie oficjalnych kanałów miasta w mediach społecznościowych,
    z zastrzeżeniem, że wykorzystywanie mediów społecznościowych przez władze publiczne rodzi wątpliwości prawne, ale też problemy związane z wolnością słowa (blokowanie komentarzy),
  • deklaracje władz (podczas sesji rady miasta, w dokumentach, mediach i podczas oficjalnych spotkań), że wprowadzą kolejne proponowane rozwiązania – rejestr wniosków o dostęp do informacji publicznej, transmisje posiedzeń komisji rady miasta, zasady przekazywania radnym i urzędnikom darmowych wejściówek
    na wydarzenia kulturalne, rejestr korzyści, niezwłoczna publikacja w BIP protokołów
    z posiedzeń Kolegium Prezydenta, rozwiązania zabezpieczające ciała doradcze przez ich upolitycznieniem,
  • liczne pytania od urzędników, prośby o poradę i dodatkowe przeszkolenie,
  • fakt, że udało się przekonać przedstawicieli nowej władzy i osoby odpowiedzialne
    za poszczególne obszary działania urzędu do sporej części zaproponowanych rozwiązań – poza likwidacją gazety władzy („Ratusz”) i wysłuchaniami publicznymi jako obowiązkowym elementem konkursów na stanowiska dyrektorskie.

8. Wzory wniosków i propozycje działań

Udostępniam wzory pism – zapytań w trybie dostępu do informacji publicznej oraz wniosków w trybie KPA. Wszystkie można wykorzystać, a w razie problemów z ich skutecznością – skorzystać z Poradnika lub poradni prawnej Watchdoga.

9. Plany i rekomendacje

Inicjatywa będzie kontynuowana – władzy trzeba przypilnować, żeby wszystkie złożone deklaracje zostały dotrzymane. W styczniu/lutym 2025 zostanie zorganizowane szkolenie
dla radnych – na zaproszenie naczelniczki Biura Rady Miasta. Sieć Obywatelska Watchdog Polska została też zaproszona do przeprowadzenia szkoleń z udostępniania informacji publicznej
dla urzędników niższego szczebla niż dotychczas przeszkolone osoby na stanowiskach kierowniczych. Zwrócono się o wsparcie procesu przeprowadzania trzech zbliżających się konkursów na dyrektorów gdyńskich instytucji kultury, pod względem zapewnienia dostępności informacji o ich przebiegu i społecznej obserwacji.

10. Podziękowania

Projekt nie byłby możliwy do zrealizowania, gdyby nie wsparcie wielu osób, które poświęciły mu swój prywatny czas.

Ogromne podziękowania dla Arlety Kępińskiej i ekipie Kosmosu za udostępnienie miejsca
na spotkania i ogromne zaangażowanie. Zosi Chamieni za piękne plakaty i wsparcie w social mediach, Karolowi Tomczakowi za dokumentację fotograficzną. Poradni prawnej Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska oraz Fundacji Odpowiedzialna Polityka za wskazówki i wzory pism.

Podziękowania dla Szymona Osowskiego za wsparcie merytoryczne i nieodpłatne przeprowadzenie szkolenia dla urzędników oraz wiele jawnościowych rad i odpowiedzi
na pytania udzielone nie tylko mi, ale wszystkim osobom z Gdyni, które ich potrzebowały. Bardzo dziękuję Patrykowi Różyckiemu za udział w projekcie, długie rozmowy, poszerzanie perspektywy i wspaniałe, inspirujące do nowego pomysły.  A szczególnie dziękuję wszystkim moim rozmówcom, uczestnikom dyskusji stacjonarnych i internetowych oraz nowym władzom Gdyni za otwartość i poważne potraktowanie pomysłów zwykłej mieszkanki.

11. O autorce

Martyna Regent – członkini Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska z Gdyni, absolwentka Szkoły Inicjatyw Strażniczych, zaangażowana w działania na rzecz jawności władzy. Zainteresowana tematyką odpowiedzialnego zarządzania miastem i aktywnego udziału mieszkańców
w podejmowaniu decyzji dotyczących ich otoczenia. Aktualnie uczestniczy w aktywnościach związanych z tworzeniem propozycji zmian prawa wyborczego w Polsce, kontynuując bieżącą kontrolę działań lokalnych polityków. W ciągu ostatnich lat pełniła społeczne funkcje
przy prezydencie miasta Gdyni i działała w stowarzyszeniu Miasto Wspólne, do czasu decyzji gdyńskich ruchów miejskich o starcie w wyborach samorządowych.

W działalności posługuje się dostępem do informacji publicznej, a pozyskane w tym trybie informacje publikuję na Facebooku i nagłaśnia w lokalnych, czasem ogólnopolskich mediach.
W ostatnich latach testowała w Gdyni różnorodne formy partycypacji. Skupia się na transparentności działań władz, angażując się na rzecz podwyższenia standardów jawności
w trakcie kampanii wyborczej.

Relacjonuje swoje działania na profilu w serwisie Facebook: https://www.facebook.com/martyna.regent. Wcześniej publikowała je na koncie stowarzyszenia jako jedna z osób administrujących tym profilem: https://www.facebook.com/miastowspolnegdynia oraz profilach powiązanych z działaniami stowarzyszenia Miasto Wspólne. Do szerszej grupy odbiorców trafiała poprzez grupę „Gdynia o Wszystkim” https://www.facebook.com/groups/mwgdynia – przez wiele lat była jedną z osób administrujących tę grupę, z czego zrezygnowała po ogłoszeniu przez stowarzyszenie startu
 w wyborach.

Podoba Ci się ten artykuł? Wesprzyj nasze działania darowizną.

Komentarze

  1. uważna

    ” sam dostęp do informacji publicznej i należy ją rozpatrywać w kontekście wolności wypowiedzi jako prawo do informacji. Zostały również omówione wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnośnie do jawności oraz tego jak to wpływa na dostępność informacji w Polsce.
    W drugiej części szkolenie dotyczyło stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej. Link do prezentacji.”
    “Na podstawie art. 61 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1
    ustawy o dostępie do informacji publicznej wnioskujemy
    o udostępnienie następującej informacji publicznej:

    Czy w Państwa urzędzie został wprowadzony dokument
    regulujący kwestie zapobiegania konfliktowi interesów
    w ramach urzędu?
    Jeśli tak, wnosimy o udostępnienie powyższego dokumentu
    w formie elektronicznej (skanu) na adres:
    biuro@siecobywatelska.pl

    Z poważaniem,

    Podstawa
    prawna (?)

    CO

    JAK

    Podpis (?)
    Dane wnioskodawcy (? )”
    Co oznaczają te znaki zapytania, w załączonym wzorze wniosku o informację publiczną ?

Dodaj komentarz

Przed wysłaniem komentarza przeczytaj "Zasady dodawania i publikowania komentarzy".

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *