Eksperci, naukowcy i organizacje zaangażowane w ochronę praw podstawowych, promowanie ochrony konsumentów i wspieranie odpowiedzialnej innowacji wyrażają obawy dotyczące propozycji uproszczonego zbioru przepisów cyfrowych („Digital Simplification package”), który według doniesień może obejmować ponowne rozpatrzenie unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji.

Czym jest AI Act?

Rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act) zostało opublikowane w dzienniku urzędowym Komisji Europejskiej 12 lipca 2024 roku. Dokument ten określa ramy regulacyjne dla rozwoju, wdrażania i użytkowania sztucznej inteligencji na terenie Unii Europejskiej. Jak czytamy na stronie Ministerstwa Cyfryzacji:

AI Act ma na celu zapewnienie bezpiecznego i etycznego wykorzystania technologii sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem praw obywateli oraz wspieranie innowacji technologicznych. Nowe przepisy obejmują m.in. wymogi dotyczące transparentności algorytmów, oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję oraz zasad zarządzania cyklem życia systemów sztucznej inteligencji.

Systemy AI na europejskim rynku będą musiały spełniać konkretne normy i standardy, co przełoży się na wysoki poziom ochrony praw obywateli i konsumentów, a także zwiększenie zaufania społecznego do nowych technologii. Regulacje obejmują różne, ważne obszary praktycznych zastosowań AI, takich jak opieka zdrowotna, transport, edukacja czy rynek pracy. Szczególnej kontroli zostanie poddane wykorzystanie AI przez sektor publiczny, w tym przez policję, proces wyborczy czy sądy.

Organizacje apelują do KE

W świetle publicznych oświadczeń Komisji Europejskiej oraz ostatnich spotkań na szczeblu Rady UE, które odbyły się w dniach 6 i 24 czerwca 2025 r., organizacje społeczne wyraziły swoje zaniepokojenie narastającą presją dotyczącą potencjalnego mechanizmu tzw. „zatrzymania zegara” (ang. stop the clock), mającego na celu zawieszenie lub opóźnienie wdrażania i egzekwowania przepisów Rozporządzenia o sztucznej inteligencji (AI Act). Próby opóźnienia AI Act, zwłaszcza w kontekście narastającego trendu deregulacyjnego, który zagraża kluczowym mechanizmom odpowiedzialności i zdobytym z trudem prawom zapisanym w prawie UE, stanowią zagrożenie dla demokracji. Propozycje zmian przygotowywane są bez realnych konsultacji publicznych, bez dostępu do informacji o ich podstawach i skutkach oraz z pominięciem głosu społeczeństwa obywatelskiego. Takie praktyki są sprzeczne z zasadami dobrej legislacji i osłabiają zaufanie do unijnych instytucji. Przejrzystość regulacyjna to warunek skutecznej ochrony praw podstawowych w erze cyfrowej – zarówno na etapie tworzenia prawa, jak i jego egzekwowania.

Sieć Obywatelska Watchdog Polska zdecydowała o podpisaniu wspólnego listu skierowanego do unijnych komisarzy, w którym wraz z innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego wzywamy Komisję do powstrzymania się od realizacji programu deregulacji i do promowania właściwego egzekwowania i wdrażania AI Act oraz szerszego zbioru zasad cyfrowych UE. Ponadto, zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa Komisji Europejskiej, wszystkie wnioski muszą być zgodne z przejrzystym i inkluzywnym procesem, a wszelkie proponowane środki powinny być ściśle oparte na dowodach i konieczności, w tym na kompleksowej ocenie skutków i inkluzywnych konsultacjach publicznych. Wzywamy również Biuro ds. Sztucznej Inteligencji do priorytetowego traktowania rozwoju i wzmacniania kluczowych organów zarządzających na mocy Rozporządzenia o sztucznej inteligencji, w szczególności do utworzenia Forum Doradczego w celu zapewnienia struktury dla znaczących konsultacji z grupami wielostronnych interesariuszy, w tym społeczeństwa obywatelskiego. 

Pełna treść listu w języku angielskim – Open Joint Letter against the Delaying and Reopening of the AI Act