28 września 2003 roku, w Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji, grupa lokalnych aktywistów założyła stowarzyszenie, które miało patrzeć władzy na ręce. Dziś jesteśmy Siecią Obywatelską Watchdog Polska i mamy za sobą 23 lata pytań, wniosków i spraw sądowych: od pierwszych grantów i jednoosobowego biura po wygraną przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Oto nasza historia, rok po roku.
2003
Powstanie organizacji. Sieć Obywatelska Watchdog Polska została założona w Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji. Początkowo działaliśmy jako Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, z misją kontroli obywatelskiej i promocji prawa do informacji. Sąd zarejestrował nas później, w listopadzie 2003 r.
2004
Powstaje pierwszy plan działania – na lata 2005-2006. Naszym celem jest trzyosobowy zespół biura i stworzenie strony internetowej organizacji. Marzy nam się krajowa rozpoznawalność (która przyjdzie dopiero w 2016 roku) i współpraca międzynarodowa (ta pojawi się wcześniej).
2005
Otrzymujemy pierwsze granty. Dotacje instytucjonalne z Fundacji im. S. Batorego, 2 projekty na prowadzenie monitoringów od Partnership for Transparency Fund i FRDL. Uczestniczymy w ogólnopolskiej akcji Przejrzysta Polska.
2006
Powstanie Pozarządowego Centrum Dostępu do Informacji Publicznej (obecnie informacjapubliczna.org). W 2006 roku założyliśmy stronę poświęconą prawu do informacji. Od tej pory rozwijamy ją i tworzymy jedyne takie miejsce w polskim internecie, które kompleksowo zbiera wiedzę związaną z teorią i praktyką dotyczącą funkcjonowania Ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Także w tym roku zaczynamy prowadzić naszą poradnię w zakresie prawa do informacji. Ale na prawdziwie duże zainteresowanie prawem do informacji przyjdzie nam poczekać do 2011 roku.
2007
Odbywa się pierwsza edycja Szkoły Inicjatyw Strażniczych. Głównym celem kursu było przygotowanie uczestników do skutecznego monitorowania działań lokalnych instytucji samorządowych oraz wpływania na poprawę jakości życia w ich społecznościach. W ramach kursu przeprowadzono 5 szkoleń stacjonarnych w temacie: „idea i historia ruchu strażniczego w Polsce i na świecie”, „budowanie i organizacja lokalnej grupy obywatelskiej”, „aspekty prawne działalności lokalnej grupy obywatelskiej oraz narzędzia monitoringu”, „współpraca ze społecznością lokalną, „ku zmianie”.
Wprowadzamy się do naszego wieloletniego biura przy ul. Ursynowskiej, z którego wyprowadzimy się dopiero w 2025 r.
2008
W partnerstwie z Fundacją im. Stefana Batorego zaczynamy prowadzić program dla organizacji strażniczych. Szkolimy i promujemy watchdogi. Organizujemy konferencje sieciujące. Rolę organizacji wspierającej watchdogi pełnimy do 2016 roku.
2009
Uzyskujemy statusu OPP. 30 października 2009 roku stajemy się organizacją pożytku publicznego, co pozwala nam otrzymywać 1,5% podatku.
2010
Tarcza antykorupcyjna. 2010 rok to początek sądowej batalii o ujawnienie tzw. tarczy antykorupcyjnej. Sprawa dotyczyła protokołu z posiedzenia Kolegium ds. Służb Specjalnych, a dokładnie fragmentu dotyczącego polecenia Prezesa Rady Ministrów powołującego tzw. Tarczę Antykorupcyjną. Informacje o Tarczy podały media w 2008 roku, a rząd przedstawił ją w dokumencie opublikowanym z okazji 500 dni rządu Donalda Tuska. Ponieważ nie można było dotrzeć do dokładniejszych informacji o projekcie, w kwietniu 2009 Antykorupcyjna Koalicja Organizacji Pozarządowych wystąpiła do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z listem, w którym postawiła 11 pytań dotyczących zasad powołania i działania oraz rezultatów realizacji projektu „Tarcza Antykorupcyjna” . W grudniu 2010 roku zapadł pierwszy wyrok sądu w tej sprawie uchylający odmowną decyzję Premiera, który następnie podtrzymał.
To także rok, gdy regularnie zaczynamy prowadzić sprawy sądowe związane z prawem do informacji.
2011
Poprawka Rockiego
W ustawie o dostępie do informacji publicznej pojawia się zapis, który miał na celu utrudnienie dostępu do informacji, szczególnie w kontekście działań organizacji pozarządowych i obywateli. Sieć Obywatelska Watchdog Polska aktywnie działała przeciwko tej poprawce. Ostatecznie w 2012 roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że tryb przyjęcia tzw. poprawki Rockiego jest niezgodny z Konstytucją. Oznacza i kwestionowany przepis stracił moc obowiązującą.
2012
Po 9 latach funkcjonowania jako Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, zmieniliśmy nazwę na Sieć Obywatelska Watchdog Polska, aby lepiej oddawała naszą misję i charakter działań. Sąd zarejestrował nową nazwę dopiero w 2013 roku.
2013
Komunikacja angażująca odbiorców. Zaczynamy myśleć o tym jak organizacje strażnicze się komunikują. Finałem tych działań, trzy lata później będzie publikacja Jak po ludzku opowiadać co robią watchdogi. Jednak już w 2013 roku robimy międzynarodowe spotkanie dla organizacji z Europy Środkowo-Wschodniej i dzielimy się doświadczeniami.
2014
Jawność sprzyja. Rozpoczynamy kampanię jawność sprzyja pokazując, jak transparentność może pozytywnie wpływać na różne obszary życia społecznego i być przydatna różnym grupom. W tym i w kolejnych latach Watchdog podejmuje działania pod hasłami Jawność sprzyja pacjentom/ przedsiębiorcom/ zwierzętom/ rodzicom/ dziennikarzom/ ngo/ urzędnikom.
2015
Poradnia online porady.siecobywatelska.pl. Wsparcie prawne to od początku jeden z priorytetów Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Przez lata pytania o prawo do informacji trafiały do nas wszystkimi możliwymi kanałami: telefonem, na różne adresy mailowe, przez media społecznościowe. Nie mieliśmy zespołu, który zajmowałby się tylko poradami, ani jednego miejsca, do którego spływałyby prośby o pomoc.
Gdy chętnych przybywało, w połowie 2015 roku uruchomiliśmy poradnię pod adresem porady.siecobywatelska.pl. To coś więcej niż skrzynka mailowa. Każda sprawa ma swój wątek i opiekuna wskazanego przez koordynatora, a system przypomina o zbliżającym się terminie odpowiedzi. Dzięki poradni prawniczki i prawnicy o różnym doświadczeniu mogą konsultować projekty pism i sprawdzać nawzajem swoją pracę.
Po raz pierwszy organizujemy Toast za jawność. Stałą imprezę, gdy świętujemy Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji.
2016
Atak posłanki Pawłowicz. W konsekwencji zadawania pytań, na początku roku Sieć Obywatelska zostaje zaatakowana przez posłankę Krystynę Pawłowicz, co przynosi organizacji większą rozpoznawalność i wsparcie.
7 czerwca i 3 listopada 2016 roku Sieć Obywatelska Watchdog Polska przesłała do Fundacji Lux Veritatis wnioski o udostępnienie informacji publicznej. Pytania dotyczyły przedsięwzięć finansowanych ze środków publicznych. Wnioski te zapoczątkowały wieloletnią batalię sądową i proces karny z Fundacją o. Tadeusza Rydzyka oraz serię ataków na Watchdoga ze strony ówczesnych ludzi władzy.
2017
Ustawa o jawności życia publicznego. Rząd zaproponował ustawę o jawności życia publicznego łączącą już istniejące przepisy m.in. o jawności oświadczeń majątkowych, lobbingu i dostępie do informacji publicznej. Krytykowaliśmy ekspresowe tempo konsultacji, jak też fakt likwidacji ustawy o dostępie do informacji i wklejenie jej do nowej ustawy, wprowadzenie pojęć ograniczających dostęp do informacji i brak działań na rzecz naprawienia niedociągnięć działającej ustawy. Składaliśmy opinie. Uczestniczyliśmy w spotkaniach konsultacyjnych. Nagłaśnialiśmy problemy.
2018
Powstanie portalu Sprawdzamyjakjest.pl. Wspólnie z Fundacją Gerere w latach 2018-2024 tworzyliśmy pierwszy w Polsce grywalizacyjno-crwodsourcingowy portal, w którym pod lupę brane były dokumenty udostępniane przez instytucje publiczne. Dzięki sile społecznościowego o analizowania danych odpowiedzi urzędów były rzetelnie sprawdzane.
2019
Nagroda i wiele wygranych spraw. Otrzymaliśmy nagroda Sektor 3.0. Wygraliśmy też z Polskim Związkiem Piłki Nożnej. Zgodnie z wyrokiem sądu, związek miał ujawnić swoje budżety z wielu lat. Budżety otrzymaliśmy. Cała sprawa toczyła się 8 lat.
2020
Wydane dane. W 2020 roku, w środku pandemii, rząd przygotowywał wybory prezydenckie w formie korespondencyjnej, tzw. kopertowe. Wiele gmin przekazało wtedy Poczcie Polskiej dane ze spisu wyborców, zanim weszła w życie ustawa, która by na to pozwalała. Zachęcaliśmy mieszkańców, by żądali od Poczty usunięcia swoich danych i składali skargi do UODO.
W maju i czerwcu 2020 roku razem ze 138 osobami przeanalizowaliśmy 2186 dokumentów, które dostaliśmy od gmin w odpowiedzi na pytanie o przekazanie spisów. Na tej podstawie złożyliśmy XXX zawiadomień do prokuratury na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Większość spraw umorzono albo nigdy się nie zaczęła, bo pod koniec 2022 roku uchwalono ustawę abolicyjną.
2021
Dostajemy od Was pierwszy milion. W 2021 roku otrzymaliśmy swój pierwszy milion złotych z (wtedy jeszcze) 1% podatku.
Jawność zagrożona. 15 grudnia 2021 roku Trybunał Konstytucyjny zajmował się wnioskiem Małgorzaty Manowskiej (I Prezes Sądu Najwyższego) o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sieć Obywatelska wraz z kilkudziesięcioma organizacjami apeluje o wycofanie wniosku i manifestuje pod Trybunałem.
Pierwsza edycja kursu (Bez)Nadzieja małej gminy. Internetowy kurs dla mieszkańców małych gmin. Kurs okazał się bardzo popularny. W kolejnych latach został rozszerzony także na większe gminy i zmienił nazwę na (Bez)Nadzieja małej i dużej gminy.
2022
Zlot Fanek i Fanów Jawności. Organizujemy pierwsze wydarzenie dla osób i organizacji, które działają lokalnie na rzecz jawności i prawa do informacji.
2023
Raport o stanie jawności w Polsce. Wydajemy pierwszą kompleksową publikację na temat stanu jawności w Polsce, w której analizujemy funkcjonowanie Ustawy o dostępie do informacji publicznej na różnych poziomach działania państwa. Ze wszystkimi publikacjami tego typu zapoznasz się na naszej stronie.
2024
Wygrana przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. 21 marca 2024 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał precedensowy wyrok w sprawie Sieć Obywatelska Watchdog Polska przeciwko Polsce (skarga nr 10103/20) w związku z odmową udostępnienia m.in. kalendarzy spotkań Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego, orzekając że doszło do naruszenia artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Jawność w drodze. Spotkania i szkolenia prowadzimy niemal od początku naszej działalności, ale to w 2024 roku rozpoczęliśmy cykl otwartych, bezpłatnych spotkań lokalnych o jawności i prawach mieszkańców, odwiedzając w ciągu roku zaledwie kilku miesięcy kilkanaście różnych miejscowości.
2025
Centralny Rejestr Umów bez progu. Mimo uchwalenia jej w 2021 roku, ustawa o obowiązku publikowania przez jednostki sektora finansów publicznych w centralnym rejestrze informacji o zawartych przez siebie umowach doczekała się przepisów realnie ją wdrażających dopiero w roku 2025. Sieć Obywatelska wraz z Instytutem Finansów Publicznych oraz innymi organizacjami, zabiegała o pełną jawność i likwidację progu publikacji umów. Udało się. Rejestr ma zacząć działać 1 lipca 2026 r.
